Αντί για διερευνητικές, να κάνουμε τα ελληνοτουρκικά ευρωτουρκικά

CNN 24/01/21

Φτάσαμε πλέον στην επανέναρξη των διερευνητικών επαφών εν μέσω ωμότατης επανάληψης του casus belli διά στόματος Τσαβούσογλου, ακόμη και μέσα από τις Βρυξέλλες.

Προκλητική υπό τέτοιες συνθήκες και η εκκωφαντική αφωνία οργάνων της ΕΕ (και του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών), αλλά και η ψιθυριζόμενη προετοιμασία απονομής «πιστοποιητικών» τουρκικής «ευρω-φροσύνης» και «νατο-φροσύνης» και ξηλώματος των (ήδη αδύναμων) κυρώσεων. Μετά από όσα έγιναν, τι στρατηγικό συμφέρον έχει η Ελλάδα να σπεύσει με τέτοια «πρεμούρα» να χαρίσει ένα ακόμη σωσίβιο στον Ερντογάν; Και κυρίως, γιατί να αφήνεται από την ΕΕ να αντιμετωπίσει μόνη την Τουρκία, όταν μπορεί με αλλαγή στρατηγικής να μετατρέψει τον διάλογο για τις θαλάσσιες ζώνες σε (πολύ ασφαλέστερη) ευρωτουρκική διαδικασία;

Υπάρχει στη χώρα μας μια γενική συναίνεση γύρω από τη διαπίστωση ότι η νέα συμπεριφορά («σκωτσέζικο ντους») της Τουρκίας είναι εντελώς προσχηματική. Για τους περισσότερους Έλληνες και Ελληνίδες ο Ερντογάν επιχειρεί με κυνικούς ελιγμούς να αποφύγει/«ξεδοντιάσει» αμερικανικές κυρίως κυρώσεις, και να εξασφαλίσει οικονομικά οφέλη -άλλοτε εκβιάζοντας και άλλοτε υποσχόμενος συμφωνίες- και τον πολιτικό διχασμό της ΕΕ, γελοιοποιώντας παράλληλα και τις (θεωρητικά πιθανές) κυρώσεις της. Ο Τούρκος Πρόεδρος κινείται παντού με σχέδιο αλλά και ενστικτώδη τακτικισμό και ψάχνει, πιεσμένος από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες, διεξόδους, τόσο με την ΕΕ και φιλικά κράτη-μέλη της να αναστήσει την ενταξιακή της προοπτική, όσο και να αποκαταστήσει τις τρωθείσες σχέσεις με τις ΗΠΑ ενόψει της νέας διακυβέρνησης Μπάιντεν. Ψάχνει ουσιαστικά για σωσίβια κι εδώ ο ρόλος της Ελλάδας δεν είναι ευκαταφρόνητος— εφόσον βέβαια κινηθεί με «έξυπνο» σχεδιασμό.

Οι στρατηγικοί μας στόχοι και συμφέροντα απέναντι στην γείτονα συνοψίζονται ως εξής:

  • Δεν επιθυμούμε την κλιμάκωση αλλά δεν αποδεχόμαστε και μειώσεις ή απώλεια των δικαιωμάτων μας
  • Είμαστε φυσικά ως θέμα αρχής υπέρ του διαλόγου, όμως (θα έπρεπε να) έχουμε πλήρη συνείδηση ότι δεν συζητάμε με τη Δανία. Ξεκινάμε ξανά —δυστυχώς χωρίς οποιαδήποτε διασφάλιση—ένα διάλογο με μιά χώρα που ιδίως μετά το 2016 (που διακόπηκαν οι διερευνητικές) απασφάλισε σε επιθετικότητααμφισβητώντας τα ιερά και όσια της διεθνούς ειρήνης και τάξης (στοχεύοντας σε αναθεώρηση θεμελιωδών και ιστορικών Συνθηκών Ειρήνης (Λωζάνης 1923 , έμμεσα και Παρισίων 1947, κ.ά. ).

Κατά συνέπεια ένας διάλογος έχει νόημα αν βασίζεται στις γενικά αποδεκτές βασικές αρχές. Αν δηλ. είναι διάλογος ευρωπαικής καλής γειτονίας, δηλ.:

  • με ευρωπαικούς όρους, κανόνες και εγγυήσεις
  • με την ασφαλέστερη δυνατή διαδικασία
  • στην πλέον κατάλληλη και συμφέρουσα στιγμή.

Α. Γιατί βιαζόμαστε τόσο πολύ να βοηθήσουμε τον Ερντογάν;

Ένα πρώτο ερώτημα είναι λοιπόν γιατί τέτοια βιασύνη; Είναι η σημερινή η πλέον κατάλληλη συγκυρία; Και άρα τι έχουμε να χάσουμε αν απαντούσαμε ότι στις διερευνητικές θα ξαναπάμε, αφού πρώτα αποφασίσει η ΕΕ το πλαίσιο των ευρωτουρκικών σχέσεων, μέσα στο οποίο θα εντάξουμε κι εμείς τα ελληνοτουρκικά;

Να γιατί μια αναβολή έναρξης των διερευνητικών μέχρι να αποφασίσει η ΕΕ τον Μάρτιο θα ήταν ασφαλώς πιο συμφέρουσα:

1) Την επιβάλλουν πρώτα-πρώτα λόγοι στοιχειώδους λογικής και εθνικής αξιοπρέπειας: όταν κάποιος σου παραβιάζει ωμά και επί 4μηνο τα δικαιώματά σου και πιέζεις για κυρώσεις τους τρίτους, δεν τρέχεις άρον-άρον να τον αγκαλιάσεις..

2) Την λογική αυτή ολιγόμηνη αναβολή θα αναγκάζονταν (παρ’ όλο που δεν τους βολεύει) να αποδεχθούν και οι εταίροι μας (κι αυτοί μιλούν για ανάγκη συνέπειας στην τουρκική στάση και βέβαια δεν την βλέπουν, όσο κι αν εθελοτυφλούν), αλλά και οι ΗΠΑ

3) Η Τουρκία βρίσκεται σε πορεία καθημερινής εξασθένησης λόγω των πολλαπλών πιέσεων στην οικονομία της με αρνητικές συνέπειες και πάνω στην παντοδυναμία και πολιτική ισχύ του Ερντογάν

4) Διανοίγεται μπροστά μας ένα ευνοϊκό γύρισμα σελίδας στην αμερικανική στάση (αντικατάσταση Τραμπ, σκληρές κυρώσεις λόγω S-400, δίκη Halkbank κ.λπ) και ξεκίνησαν ήδη αυξητικά έντονες πιέσεις στον Ερντογάν (χωρίς να παρασυρόμαστε πάντως σε υπερβολικό ενθουσιασμό).

5) Να αποκρυσταλλώσουμε επιτέλους με σοβαρότητα τις θέσεις μας (και να τις απεικονίσουμε στους αντίστοιχους χάρτες) για τις θαλάσσιες ζώνες που δικαιούμαστε/ διεκδικούμε. Είναι πρωτοφανές να πηγαίνουμε σε διάλογο με ασάφειες σχετικά με τα συγκεκριμένα δικαιώματα και διεκδικήσεις μας.

Στον νόμο για τα 12 ν.μ. στο Ιόνιο, η Ελλάδα επιτέλους υιοθέτησε (άριστα ποιούσα) κλείσιμο κόλπων και ευθείες γραμμές βάσης αυξάνοντας έτσι το τελικό αποτέλεσμα επέκτασης περίπου κατά 30%. Άρα λογικά (κατά την επίσημη θέση), ίδια θα πρέπει να είναι και η βάση της εθνικής χαρτογράφησης και στη Μεσόγειο (νότια της Κρήτης αλλά και της γραμμής Κρήτης-Ρόδου-Καστελόριζου), αλλά και στο Αιγαίο όπου μάλιστα διάφορες τεχνικές μπορούν να αυξήσουν ακόμη περισσότερο την εθνική κυριαρχία. Αντί ορισμένοι λάτρεις του διαλόγου να μιλούν για ελληνικές «υπερβολές» («δεν είναι ελληνική λίμνη το Αιγαίο»), ας τα δουν έστω και ως διαπραγματευτικά χαρτιά.

Ένα άλλο εκκρεμές ερώτημα είναι εδώ το ποιες ακριβώς ζώνες διεκδικούμε (έχουμε παραιτηθεί από τη διεκδίκηση και άλλων που προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας;) Ποιός είναι τελικά ο χάρτης με τις θαλάσσιες ζώνες μας με τον οποίο προσερχόμαστε στον διάλογο; (με τη λογική επεξήγηση βέβαια ότι σε μια διαπραγμάτευση με άλλα κράτη δεν επιτυγχάνεις ποτέ το 100% των διεκδικήσεών σου… )

6) Να προβούμε σε διορθωτικές κινήσεις τακτικής και σε διπλωματική εκστρατεία ενημέρωσης όπου υστερούμε δραματικά.

7) Ο κυριότερος όμως λόγος είναι ότι διαμορφώνεται ενόψει της συνόδου κορυφής του Μαρτίου μία οιονεί νέα σχέση ΕΕ-Τουρκίας, στη συν-διαμόρφωση της οποίας πρέπει οπωσδήποτε να πρωταγωνιστήσουμε.

Ενδοευρωπαϊκά εκτυλίσσεται στο παρασκήνιο μια σύγκρουση ανάμεσα στους υποστηρικτές της (λίγο-πολύ συνέχισης της) ενταξιακής προοπτικής της Τουρκίας και των οπαδών της ειδικής σχέσης.

Η πρώτη ανοίγει σημαντικότατες δυνατότητες να μετατρέψουμε πραγματικά τα ελληνοτουρκικά σε ευρωτουρκικά (βλ.παρακάτω).

Η δεύτερη είναι εξαιρετικά επικίνδυνη γιατί μόνο οφέλη προσφέρει στην Άγκυρα και ουσιαστικά κανέναν πολιτικό όρο (σε εξωτερική συμπεριφορά, ανθρώπινα διώματα κ.λπ.).

Αν και προοπτικά το πιθανότερο είναι ένας συμβιβασμός κάπου στη μέση με σταδιακή μετακύλιση της πρώτης προς την δεύτερη, η Ελλάδα πρέπει με σχέδιο και επιμονή (στην ανάγκη και με έντεχνες απειλές βέτο) να καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να κάνει μόνη της διάλογο με μια Τουρκία που απειλεί τα ευρωπαϊκά σύνορα, τόσο με την στρατιωτική προσβολή τους, όσο και με διά «διαπραγματεύσεων» αναθεώρησή τους. Αυτός πρέπει να είναι ο στόχος της νέας στρατηγικής μας: Τα ελληνοτουρκικά είναι θέμα προσβολής ευρωπαϊκών συνόρων και για αυτό απαιτείται η εκ μέρους της ΕΕ αταλάντευτη στήριξή μας στην μη-αναθεώρηση των υπαρχόντων αλλά και στην οριοθέτηση των νέων στη θάλασσα.

Που πρακτικά σημαίνει: Η Ελλάδα (και τουλάχιστον η Κύπρος) θα μπλοκάρουν εφεξής οποιαδήποτε βελτίωση σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας, χωρίς προηγουμένως να έχει διαμορφωθεί ένα σαφές πλαίσιο ασφάλειας (ευρωπαϊκοί όροι, κανόνες και εγγυήσεις) για τον διάλογο που μάλιστα θα γίνει πλέον (όπως θεσμικά προβλέπεται) από την Κομισιόν με διαδικασία και κανόνες ενταξιακών διαπραγματεύσεων (Κεφάλαιο 13 περί Αλιείας).

Εδώ ακριβώς έρχεται να δέσει και η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα.

Β. Ποιο είναι ασφαλέστερο πλαίσιο διαλόγου;

Ποιο είναι πράγματι το ασφαλέστερο πλαίσιο διαλόγου για την Ελλάδα: μόνοι με την Τουρκία ή στο πλαίσιο των ευρωτουρκικών ενταξιακών διαπραγματεύσεων; Δηλ. οι γνωστές διερευνητικές ή το να επαναφέρουμε τα ελληνοτουρκικά στο ευρωτουρκικό πλαίσιο; Πώς;

  1. Βελτιώνοντας, πρώτον, τα ήδη κεκτημένα του παρελθόντος ως προς τις θέσεις της ΕΕ για τα ελληνοτουρκικά (ξεκινώντας από το Διαπραγματευτικό Πλαίσιο ΕΕ-Τουρκίας 2005 και το ευρωπαϊκό κεκτημένο της υποχρεωτικής προσχώρησης μιας υποψήφιας χώρας π.χ. στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κ.λπ. ως όρων) που δυστυχώς κατρακύλησαν σε επικίνδυνη αοριστία στις τελευταίες Συνόδους Κορυφής.
  2. Αίροντας το μέχρι σήμερα βέτο μας στο Κεφ.13 (Αλιεία και κατ’ επέκταση θαλάσσιες ζώνες) των ενταξιακών και προτάσσοντας το άνοιγμά του ως όρου για οποιαδήποτε κίνηση βελτίωσης της ΕΕ προς την Άγκυρα, η Ελλάδα θα έκανε, διαδικαστικά τουλάχιστον, μια πραγματική κίνηση ματ: Αντί (όπως σήμερα) να έχει μείνει μόνη απέναντι σε μια πολεμοχαρή Αγκυρα και οι εταίροι της ποντιοπιλατικά να δρέπουν τους καρπούς της συνεννόησης με τον Ερντογάν, να εγκλωβίσει την ΕΕ στην θεσμικά αναγκαστική διαπραγμάτευση Κομισιόν-Τουρκίας των θαλασσίων ζωνών μας (κατ’ επέκταση και των ελληνοτουρκικών) ως απαρέγκλιτης προϋπόθεσης για οποιαδήποτε πρόοδο στις σχέσεις ΕΕ- Τουρκίας. Η Τουρκία παρακάλεσε πρόσφατα για άνοιγμα κεφαλαίων. Απομένει λοιπόν ο «έξυπνος» από μέρους μας αυτο-εγκλωβισμός της (αλλά και των υποκριτών εταίρων μας)…

Οι τελευταίες έμμεσες αναφορές του Νίκου Δένδια στο ευρωπαϊκό κεκτημένο δείχνουν να έχει γίνει αντιληπτή η (περισσότερα υποσχόμενη) διαφορά προοπτικής που ανοίγεται για τα εθνικά μας συμφέροντα από μια άλλη στρατηγική.

————————–

Ο Γιάννης Βαληνάκης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών επί κυβερνήσεων Κώστα Καραμανλή.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ!

ΤΑ NEA 22.01.21
TA NEA 22/1/21
Τα Νέα 22/1/21
ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ!
του καθηγ. Γιάννη Βαληνάκη, Προέδρου του Ευρωπαικού Κέντρου Αριστείας/ ΕΚΠΑ και πρ. υφυπουργού Εξωτερικών
Εν μέσω συνεχιζόμενου τουρκικού μπούλιινγκ βαδίζουμε απτόητοι και μόνοι προς τον 61ο γύρο των διερευνητικών. Οι οπαδοί ενός τέτοιου διαλόγου —χωρίς ευρωπαικούς όρους, κανόνες και εγγυήσεις— περιέργως πιστεύουν ότι η Τουρκία θα συζητήσει ως πολιτισμένος Ευρωπαίος, θα περιοριστεί μόνο στα θέματα που κι εμείς αποδεχόμαστε, θα συμφωνήσει για παραπομπή της οριοθέτησης στη Χάγη, το  Δικαστήριο θα δικαιώσει τις ελληνικές θέσεις και η Τουρκία θα αποδεχθεί την ετυμηγορία του.
Η αισιοδοξία όμως αυτή δεν εδράζεται σε δεδομένα και χρειαζόμαστε γι αυτό μιά ασφαλέστερη διαδικασία.
Ας ξεκινήσουμε με τις επιτυχίες μας : θετική η συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο, όπως κι η επέκταση στα 12 ν.μ. στο Ιόνιο (αν και η ΝΔ είχε αντιταχθεί ως αντιπολίτευση) αλλά και η αυξητική χαρτογράφηση (κλείσιμο κόλπων κλπ).Ακόμη πιο θετική η εξαγγελία για 12 ν.μ. νότια της Κρήτης (θα ήταν πολύ καλύτερα να είχε ήδη γίνει). Θετικότατη κι η συμφωνία αμοιβαίας συνδρομής με τα ΗΑΕ, ακόμη πιο θετική προοπτικά η παραδόξως ακόμη μετέωρη αντίστοιχη συμφωνία με τη Γαλλία, θετικοί και οι στοιχειωδώς αναγκαίοι εξοπλισμοί. Θετικότερες όλων οι ικανότητες και το σθένος που επέδειξαν οι ένοπλες δυνάμεις μας όταν χρειάστηκε.
Από την άλλη πλευρά είναι εξαιρετικά απογοητευτική η ευρωπαική στάση απέναντι στην Άγκυρα. Εξαιτίας δικών μας λαθών τακτικής, αλλά και της ευρωπαικής συμφεροντολογικής υποκρισίας, χάσαμε έδαφος στο πιό προνομιακό για μας πεδίο. Αντί να επιδιώξουμε την πραγματική μετατροπή των ελληνο-τουρκικών σε ευρωτουρκικά (απαιτώντας τη στήριξη της ΕΕ για ισχυρές προυποθέσεις διαλόγου με την Τουρκία, ευρωπαικές εγγυήσεις για σεβασμό διεθνών συνθηκών, ειρηνική επίλυση κλπ), αναγάγαμε τις κυρώσεις σε αυτοσκοπό και τελικά οι εταίροι μας αρνήθηκαν και τα στοιχειώδη: ακόμη κι οι αποφάσεις των συνόδων κορυφής γίνονταν κάθε φορά και χειρότερες αντί για ευνοικότερες.
Αντί λοιπόν για πρακτική αλληλεγγύη, οι 25 μάς άφησαν ποντιοπιλατικά μόνους, επιβάλλοντας επιπλέον την επαναδιμεροποίηση του διαλόγου. Τον διαχώρισαν έντεχνα ως καθαρά «δική μας» υπόθεση από τα υπόλοιπα ευρωτουρκικά. Ετοιμάζουν για τον Μάρτιο έναν αστείο κατάλογο κυρώσεων και αντίστροφα έναν εντυπωσιακό κατάλογο με οφέλη για τον Ερντογάν. Με υπερβάλλοντα ζήλο ΕΕ και ΗΠΑ εξωθούν Ελλάδα και Κύπρο σε έναν αδιέξοδο διάλογο και αντίστοιχα σε φαρμακερή Πενταμερή, για «να τελειώνουν» με τις αντι-τουρκικές αιτιάσεις που εμποδίζουν τις «δουλειές» με την Αγκυρα. Χαρακτηριστική η προκλητική αφωνία του Γερμανού ΥπΕξ απέναντι στις προσβολές Τσαβούσογλου.
Υπάρχει όμως ασφαλέστερη πολιτική από τη ρομαντική αισιοδοξία ή την κλιμάκωση. Ο τρίτος δρόμος είναι η αντιστροφή της επιχειρούμενης επαναδιμεροποίησης :
α) αφού η Τουρκία ζητάει ξεμπλοκάρισμα ενταξιακών κεφαλαίων, ας το κάνουμε, προτάσσοντας όμως το κεφάλαιο περί Αλιείας που περιλαμβάνει ως κορυφαία υποχρέωσή της να προσχωρήσει στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας. Ο διάλογος για τις θαλάσσιες ζώνες μετατρέπεται έτσι σε ευρωτουρκικό, τον διεξάγει χωρίς δυνατότητα διαφυγής η Κομισιόν, έχουμε δικαίωμα βέτο κι η Τουρκία θα πρέπει να επιλέξει.
β) συνδιαμορφώνουμε με πιεστικότατο λόμπυινγκ την ευρωπαική θέση του Μαρτίου: ναι σε μιά λογική οικονομική ενίσχυση της Τουρκίας, αφού όμως πρώτα αποδεχθεί (και η ΕΕ εγγυηθεί ) μιά «ευρωπαική καλή γειτονία» : την ιερότητα των διεθνών συνθηκών, το απαραβίαστο των διεθνών συνόρων και την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών με βάση τη Σύμβαση του ΟΗΕ.
Προσερχόμενοι πρόωρα σ’έναν διάλογο χωρίς όρους, κανόνες και εγγυήσεις, βαδίζουμε σε ναρκοπέδιο ελπίζοντας σε τακτικούς ελιγμούς και αναβολή των δύσκολων για το μέλλον —υπό χειρότερες όμως συνθήκες. Όμως αξίζουμε μιά ασφαλέστερη στρατηγική από τις διερευνητικές —προιόν της απομόνωσης και ήττας μας στα Ίμια. Χρειαζόμαστε την πραγματική μετατροπή ενός δήθεν διμερούς προβλήματός μας σε ευρωτουρκικό και την πρόταξή του ως όρου στη θετική ευρωτουρκική ατζέντα.

ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΔΩΣΟΥΜΕ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ «ΕΥΡΩ-ΦΡΟΣΥΝΗΣ» ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ;

Σχεδόν όλοι συμφωνούμε ότι η συμπεριφορά της Τουρκίας είναι εντελώς προσχηματική και ψάχνει πιεσμένη για πιστοποιητικά «ευρω-φροσύνης» και «νατο-φροσύνης». Γιατί να σπέυσουμε να της το δώσουμε;
Εμείς από την άλλη πλευρά:
—δεν θέλουμε κλιμάκωση αλλά δεν θέλουμε και απώλεια των δικαιωμάτων μας
—θέλουμε διάλογο αλλά δεν μιλάμε  με τη Δανία αλλά με μιά χώρα που αμφισβητεί Συνθήκες Ειρήνης (Λωζάνης, Παρισίων κλπ)!
Άρα, θέλουμε τον διάλογο αν είναι ευρωπαικής καλής γειτονίας, δηλ.:
-με όρους, κανόνες και εγγυήσεις
-με την ασφαλέστερη διαδικασία
-στην πλέον κατάλληλη στιγμή.
Πότε; Όχι τώρα, αλλ’ούτε και αναβάλλοντας τυφλά για το μέλλον.
Αν αναβάλαμε πχ για τον Απρίλιο τις θα ήμασταν σε καλύτερη θέση γιατι:
1)το επιβάλλουν πρώτα-πρώτα λόγοι εθνικής αξιοπρέπειας:  όταν κάποιος σου παραβιάζει επί 4μηνο και ωμά τα δικαιώματά  σου και ζητάς κυρώσεις από τους τρίτους δεν τρέχεις άρον-άρον να τον αγκαλιάσεις!
2)η Τουρκία εξασθενεί καθημερινά λόγω των πιέσεων στην οικονομία της
3) έχουμε ευνοικό γύρισμα σελίδας στην αμερικανική στάση (αντικατάσταση Τραμπ, σκληρές κυρώσεις λόγω S-400 κλπ) και άρα αύξηση πιέσεων στον Ερντογάν
4) διαμορφώνεται ενόψει της συνόδου κορυφής του Μαρτίου νέα  σχέση ΕΕ-Τουρκίας και πρέπει οπωσδήποτε να πρωταγωνιστήσουμε παρασκηνιακά στη διαμόρφωσή της! Αντί να πηγαίνουμε μόνοι σε διάλογο με την Τουρκία να επαναφέρουμε τα ελληνοτουρκικά στο ευρωτουρκικό πλαίσιο με πράξεις κι όχι αόριστα λόγια.
5) να αποκρυσταλλώσουμε τις θέσεις μας σχετικά με τα 12 ν.μ. (πχ ευθείες γραμμές βάσης στο Αιγαίο) για το ποιές ακριβώς ζώνες διεκδικούμε (έχουμε παραιτηθεί από άλλες που προβλέπει το διεθνές δίκαιο;) και ποιός τελικά είναι ο χάρτης με τον οποίο προσερχόμαστε στον διάλογο;
6)να προβούμε σε διορθωτικές κινήσεις τακτικής και σε διπλωματική εκστρατεία ενημέρωσης.

“Οι κίνδυνοι απο έναν διάλογο χωρίς προυποθέσεις” – Συνέντευξη του Καθηγ. Γιάννη Βαληνάκη στο ΡαδιοΕ103

Ο κ. Ιωάννης Βαληνάκης μιλά στη Μαρκέλλα Μικέλη στο   Ραδιο Ε103 για την έναρξη των συνομιλιών με την Τουρκία

O καθηγητής πανεπιστημίου στον τομέα των διεθνών σχέσεων και πολιτικός, πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Βαληνάκης μίλησε στη Μαρκέλλα Μικέλη, στο Ράδιο Ε103, για τα Ελληνοτουρκικά και την έναρξη των συνομιλιών.

Διάλογος χωρίς όρους, κανόνες και εγγυήσεις;

Καθημερινή 17/01/21
Άρθρο καθηγ.Γιάννη Βαληνάκη
Η βιασύνη να προσέλθουμε σε «διερευνητικές επαφές» προκαλεί μεγάλη εντύπωση. Μόνο πολιτικός ρομαντισμός, ασφυκτικές εξωτερικές πιέσεις ή εκλογική στόχευση μπορούν να «εξηγήσουν» γιατί η Ελλάδα, μετά από όλα αυτά που υπέστη και συνεχίζει καθημερινά να υφίσταται, αντί να αντιστρέψει τις  πιέσεις και να αξιοποιήσει τον στρατηγικό χρόνο που της προσφέρεται, προτιμά μόνη της να χαρίσει το πλεονέκτημα σε ένα στριμωγμένο Ερντογάν.
Έχουμε αναλύσει σε άλλα άρθρα τα καθημερινά κτυπήματα υπονόμευσης των ελληνικών δικαιωμάτων, τις άρον-άρον αντιδράσεις αντί νέας στρατηγικής και την εντυπωσιακή αδυναμία στο πιο εύκολο: στην εξασφάλιση ουσιαστικής στήριξης από τον ισχυρότερο σύμμαχό μας, την ΕΕ. Έπρεπε να επιδιώξουμε ένα ασφαλές πλαίσιο για διάλογο με την Τουρκία με βάση ευρωπαικούς όρους, κανόνες και εγγυήσεις. Έστω να επαναβεβαιωθούν παλαιότερες και ουσιαστικότερες αποφάσεις που έθεταν καίριους όρους, όπως «σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της θάλασσας» (ΣΔΘ), κι όχι την αστεία προυπόθεση αόριστου σεβασμού στο «διεθνές δίκαιο». Όταν στο ευνοικότερο πεδίο αναμέτρησης καταγράψαμε αδυναμίες, είναι εύλογο να ανησυχούν οι μη-αιθεροβάμονες για το τι θα συμβεί στις διερευνητικές.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου εδώ

Ο Καθηγητής Γιάννης Βαληνάκης καλεσμένος στο 📻 SKAI.gr 100,3 με τον Αρη Πορτοσαλτε

“Χρειαζόμαστε στρατηγικό χρόνο για ανασύνταξη δυνάμεων και δεν σερνόμαστε (πανηγυρίζοντας μάλιστα!) σε άρον-άρον διερευνητικές, όταν μάλιστα
α)ούτε κάν πληρούνται οι (μινιμαλιστικές) προυποθέσεις της κυβέρνησης ότι η μη-προκλητική συμπεριφορά της Τουρκίας πρέπει να έχει «συνέχεια και συνέπεια»
β) οι διερευνητικές ποτέ δεν προχώρησαν σε οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ γιατί η Τουρκία ήθελε και θέλει να διαπραγματευτεί πρώτα το (κατά τα άλλα) μονομερές δικαίωμά μας για 12ν.μ. και τις γκρίζες ζώνες.

Δεν πάμε σε διερευνητικές χωρίς προυποθέσεις, κανόνες και εγγυήσεις!”

Η Ελλάδα δεν έχει τίποτε να κερδίσει με το να παει στις διερευνητικες.

O Καθηγητής Yannis Valinakis στην 📺Τηλεόραση ΚΟΣΜΟΣ, Ρόδος και στην εκπομπή “Ο κόσμος σήμερα” με την Νεκταρία Μπίλλη.

 

Βαληνάκης στο topontiki.gr: Ενθαρρυντικά τα μηνύματα που λαμβάνει ο Ερντογάν από τις εξελίξεις στις ΗΠΑ

topontiki 07.01.21

7.1.2021 / ΡΕΝAΤΟ ΛΕΚΚΑ

Την άποψη του για την χθεσινή εισβολή στο Καπιτώλιο οπαδών του Τραμπ αλλά και τα μηνύματα που λαμβάνουν οι γειτονές της Ελλάδας από τις εξελίξεις στις ΗΠΑ, καταθέτει με δήλωσή του στο topontiki.gr ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Καραμανλή, Γιάννης Βαληνάκης. 

«Δύο είναι τα πρώτα συμπεράσματα που μπορεί κανείς να καταγράψει σε σχέση με τα χθεσινά γεγονότα στις ΗΠΑ, πέρα βέβαια από το ίδιο το σοκ που πιστεύω ότι συγκλόνισε όλη την ανθρωπότητα. Το πρώτο αφορά εμάς εδώ στην περιοχή και γι’αυτό το προτάσσω: Η πάλαι ποτέ υπερδύναμη δεν είναι πια η ίδια όταν συμβαίνουν τέτοια γεγονότα. Ο άλλοτε χωροφύλακας της παγκόσμιας τάξης είναι πολύ αδύναμος πλέον και αυτό ενθαρρύνει τις τοπικές ή περιφερειακές δυνάμεις να κινούνται πιο επιθετικά απέναντι στους γειτονές τους» λέει ο κ. Βαληνάκης στο topontiki.gr.

Δείτε το πλήρες άρθρο εδώ

 

 

ΑΞΙΖΟΥΜΕ ΚΑΤΙ ΑΣΦΑΛΕΣΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ – ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 03/01/21

Καθημερινή 03.01.21
Καθημερινή 03.01.21
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ*

03

Στην επέτειο διακοσίων χρόνων εθνικής ανεξαρτησίας  και μέσα σε κλίμα ακραίων τουρκικών προκλήσεων και διεθνών πιέσεων για διάλογο, ο ελληνικός ζήλος για άμεση επανεκκίνηση των διερευνητικών επαφών προκαλεί εύλογα ερωτηματικά. Αντί να συρθεί άρον-άρον σε μιά επικίνδυνη διαδικασία, η Ελλάδα χρειάζεται στρατηγικό χρόνο για ανασύνταξη δυνάμεων και συνολική επανεξέταση της αντιμετώπισης μιάς απροκάλυπτα επιθετικής Τουρκίας. Όχι για να μετακυλίσει ξανά δύσκολες αποφάσεις υπό χειρότερες συνθήκες στον επόμενο χειριστή. Ούτε γιατί δεν επιδιώκει τη λύση των προβλημάτων με την γείτονα. Αλλά γιατί συσσωρευμένες προκλήσεις και νέα δεδομένα επιβάλλουν εδώ και καιρό μιά νέα στρατηγική.

Α. Δεν υπάρχει λόγος βιασύνης για διάλογο 

Είναι πράγματι επείγων ένας διάλογος με την Τουρκία; Κατανοητό ότι βιάζεται ο Ερντογάν γιατί πλησιάζει στο τέλος του ο πολιτικός του χρόνος. Αντιληπτό ότι βιάζονται και οι φίλοι του στην Δύση που θέλουν να τελειώνουν με τα «μικρά» ζητήματά μας που εμποδίζουν τα «μεγάλα» δικά τους. Ευδιάκριτη και η αγωνία των υπερ-πρόθυμων που βλέπουν ως μοναδικές επιλογές τον άρον-άρον «συμβιβασμό» και τη στρατιωτική σύγκρουση. Κι όμως υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές, τις αξίζουμε, αλλά πρέπει και να τις χτίσουμε.
Επί μιά δεκαετία μεθοδικών χτυπημάτων από τον Ερντογάν υποκρινόμαστε κάθε φορά ότι έχει φτάσει στα όριά του και καταρρέει, ή ότι όλα γίνονται για εσωτερική κατανάλωση. Για να διαψευστούν αμέσως μετά οι αναλύσεις αυτές από τα γεγονότα. Χρειαζόμαστε συνεπώς άμεσα μιά βαθύτερη ενδοσκόπηση και στρατηγικό χρόνο για ανασύνταξη δυνάμεων απέναντι σε ένα πολεμοχαρή γείτονα. Ιδού συνοπτικά γιατί:
1. Το διεθνές κλίμα (ακόμη) μάς το επιτρέπει. Η Τουρκία αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά διεθνώς (σε φραστικό βέβαια επίπεδο) ως κατ’εξακολούθηση αδικοπραγούσα, ενώ η χώρα μας πιστώθηκε με στρατηγική υπομονή. Έχει λοιπόν πασιφανώς περιθώρια να αρνηθεί διάλογο «με το πιστόλι στον κρόταφο» και στόχο την ανατροπή της Λωζάνης —θα έπρεπε μάλιστα να θεωρείται και αυτονόητο ακόμη και μόνο για λόγους εθνικής αξιοπρέπειας.
2. Η προσωρινή απόσυρση της αρμάδας (μετά την κατά τον Τσαβούσογλου «ολοκλήρωση της αποστολής») μπορεί αύριο με ένα νεύμα του Ερντογάν να αντιστραφεί. Προφανώς δεν συνιστά συνέπεια και συνέχεια. Ιδίως όταν συνοδεύεται καθημερινά από παραληρηματικά επιθετική αλλά και προσβλητική συμπεριφορά.
3. Του διαλόγου προηγείται η ταχύτατη αποκατάσταση της τρωθείσας από την κρίση αποτρεπτικής μας ισχύος. Για να επαναχτιστεί, επειγόντως και αξιόπιστα, χρειαζόμαστε όχι εξαγγελίες προθέσεων, αλλά ορθές επιλογές και χρόνο. Όχι πανάκριβα και μακροπρόθεσμα προγράμματα, αλλά κυρίως—όπως έγινε με τα Ραφάλ— συστήματα άμεσα διαθέσιμα, έστω και μεταχειρισμένα, με παραχώρηση ή λήζινγκ (με άμεση οικονομική συμβολή πχ των ΗΑΕ). Όχι μόνο πλατφόρμες εκτόξευσης αλλά όπλα υποστρατηγικά αξιόπιστου «δευτέρου»(ανταποδοτικού) χτυπήματος. Όχι ασκήσεις συμμαχικής επίδειξης αλλά αξιόπιστες ρήτρες συνδρομής και σταθερή παρουσία σκαφών και μαχητικών τους στα «αποστρατικοποιημένα» νησιά. Αποτροπή υπάρχει αν υπό τις χειρότερες συνθήκες αιφνιδιαστικής επίθεσης η Τουρκία ξέρει ότι μπορούμε να της επιφέρουμε βαρύτατα ανταποδοτικά/ στρατηγικά πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές και δυνάμεις. Κανένας Ερντογάν δεν αποτρέπεται όταν απλά εξαγγέλλουμε ότι θα αμυνθούμε στις ακτογραμμές  μας ή αόριστα ότι θα κάνουμε  «ό,τι χρειαστεί».
4.  Διπλωματικό χρόνο επανόρθωσης χρειαζόμαστε και γιατί στο πιό προνομιακό πεδίο μας, το ευρωπαικό, χάσαμε αδικαιολόγητα δύο κρίσιμες μάχες στις Συνόδους Κορυφής. Λάθος επιλογή να βάλουμε από την αρχή όλα τα αυγά στο καλάθι των κυρώσεων κι ενώ βιώναμε την πορεία προς το αδιέξοδο να μην ελιχθούμε επικεντρώνοντας στο μείζον, δηλ. σε ισχυρότερες ευρωπαικές προυποθέσεις και εγγυήσεις για τον διάλογο. Δεν έχουμε άλλα περιθώρια απωλειών «στο δικό μας γήπεδο» ενόψει του Μαρτίου.
5. Για όσους διαβάζουν μέσα απ’τις γραμμές, η ΕΕ αποφάσισε να επανεξετάσει τον Μάρτιο 2021 τη συνολική σχέση της με την Τουρκία. Ενδέχεται να επιχειρηθεί η αντικατάσταση της ενταξιακής προοπτικής από μιά εναλλακτική στρατηγική βασισμένη στην ενίσχυση της Τελωνειακής Ένωσης και της διπλωματικής  και αμυντικής συνεργασίας τύπου ΕΕ-Μεγ.Βρετανίας. Μια Τουρκία προνομιακός εταίρος ακριβώς εκεί που δεν την θέλουμε, ανεξέλεγκτη και χωρίς τις υποχρεώσεις «εξευρωπαισμού» της ως υποψήφιας χώρας!Κι ενώ η ΕΕ θα διαβουλεύεται για τη νέα στρατηγική της (που πρέπει οπωσδήποτε να συν-διαμορφώσουμε), θα σπεύσουμε περιχαρείς να βγούμε από το ευρωτουρκικό πλαίσιο (πχ Διαπραγματευτικό Πλαίσιο 2005, Κεφ.13 περί Αλιείας των ενταξιακών) για να στριμωχτούμε σε «διάλογο» με το αφηνιασμένο σύστημα Ερντογάν;
Β. Διερευνητικές, και στο βάθος ανατροπή της Λωζάνης; 
Η καθημερινά διογκούμενη τουρκική επιθετικότητα μας καλεί να επιλέξουμε αν η αναθεώρηση «ιερών» διεθνών συνθηκών θα γίνει με στρατιωτική ήττα ή διπλωματική αυτοπαράδοση. Υπό τέτοιες συνθήκες με ποιό μαγικό ραβδί θα επιβάλει η ελληνική πλευρά —όπως με αυτοπεποίθηση διατυμπανίζεται—την λεγόμενη μονοθεματική ατζέντα των διερευνητικών; 
1. Η Τουρκία επιμένει σε τρία επίπεδα διαλόγου: πολιτικές διαβουλεύσεις (όπου μπορεί κάθε πλευρά να θέσει οποιοδήποτε θέμα), διερευνητικές (όπου επίσης μπορεί πρακτικά να προβάλει οποιοδήποτε θέμα) και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (που ίσως ήδη μετεξελίχθηκαν σε «μηχανισμό αποσυμπίεσης» στο ΝΑΤΟ). Τρία στα τρία;
2. Από τις αποφάσεις της τελευταίας Συνόδου Κορυφής της ΕΕ εξαφανίστηκε δυστυχώς η θετική διατύπωση των 26 (τον Οκτώβριο) για περιορισμό της ατζέντας των διερευνητικών μόνο στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Εξυπακούεται ότι ακόμη κι αν η ΕΕ αποδεχόταν ξανά το μοναδικό αυτό αντικείμενο διαλόγου, ουδόλως εξασφαλίστηκε ότι το αποδέχεται και η Τουρκία…
3. Εξετάσαμε σε βάθος τον φάκελο των διερευνητικών και επιμένουμε «να ξεκινήσουν οι διερευνητικές από εκεί που διακόπηκαν»; Γιατί οι συνομιλίες αυτές
α)περιορίζονταν στα «προκαταρκτικά»,δηλ. στη διαπραγμάτευση του (κατά τα άλλα μονομερούς) δικαιώματος της Ελλάδας για 12 νμ. και λογικά η Τουρκία έθετε επί τάπητος και τη θεωρία της των «γκρίζων ζωνών»
β) δεν προχώρησαν σε συζήτηση οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας,
γ) δεν τέθηκε κάν θέμα οριοθέτησης ΑΟΖ (όπως ήταν η τουρκική θέση),
δ) δεν φαίνεται να έγινε συζήτηση για το Καστελόριζο
ε) δεν έγινε κάν νύξη για οριοθέτηση στην Αν.Μεσόγειο).
4. Ακόμη κι αν η Τουρκία μεταμορφωνόταν ξαφνικά σε «Ευρωπαίο γείτονα» που θα συζητούσε μόνο την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, πάλι τίθενται τα εξής ερωτήματα:
α) κάθε θαλάσσια ζώνη χαράσσεται από συγκεκριμένα σημεία της ξηράς (ηπειρωτικής ή νησιωτικής). Άρα κάθε συζήτηση θα ξεκινήσει λογικά με την Τουρκία να καταθέτει κατάλογο και χάρτες «γκρίζων ζωνών». Αδιέξοδο συνεπώς κι εδώ.
β) ο Έλληνας εκπρόσωπος στις διερευνητικές θα πάει εφοδιασμένος με χάρτες για το Αιγαίο και την Αν.Μεσόγειο ανάλογους με εκείνους στο Ιόνιο (δηλ.με ευθείες γραμμές βάσης και κλείσιμο κόλπων); ή ξεκινάμε πάλι με τα άκρως συντηρητικά σενάρια της εποχής Κ.Σημίτη;
γ) για να ξεκαθαρίσουμε κι έναν άλλο μύθο περί δήθεν «χαμένης ευκαιρίας» το 2004: ουδέποτε συμφώνησε η Άγκυρα να προσφύγει στη Χάγη. Εκτός αν οι υπερ-πρόθυμοι του διαλόγου που το υποστηρίζουν εννοούν ότι το συνυποσχετικό θα συμπεριλάμβανε  και τις γκρίζες ζώνες, τον εναέριο χώρο και την αποστρατικοποίηση.
δ) γιατί στον διάλογο βλέπουμε ως μόνες θαλάσσιες ζώνες την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ; Έχουμε μόνοι μας παραιτηθεί από τις άλλες που προβλέπει το δίκαιο της θάλασσας; πχ από «συνορεύουσα ζώνη» 24 ν.μ. για τον έλεγχο της παράνομης μετανάστευσης ενώ από το 2004 συν-περιπολούμε με την Ευρωπαική Ακτοφυλακή/ Frontex καθ’όλο το μήκος της ελληνοτουρκικής συνοριογραμμής;
Συμπερασματικά, αφού η μόνη ουσιαστικά θεματική των διερευνητικών ήταν δυστυχώς τα 12 ν.μ. στο Αιγαίο, γιατί τέτοιος ζήλος να ξαναξεκινήσουν οι διερευνητικές από εκεί που σταμάτησαν; Η βιασύνη που επιδεικνύεται από ελληνικής πλευράς για τις διερευνητικές στέλνει στον Ερντογάν επικίνδυνα μηνύματα (φθηνής και προσωρινής) εξαγοράς μιάς επίπλαστης ηρεμίας αν συμμορφωθούμε προς τις υποδείξεις. Σήμερα θα είναι οι διερευνητικές, αύριο η αποστρατικοποίηση των νησιών, μεθαύριο η Λωζάνη..
του καθηγ. Γιάννη Βαληνάκη,
Προέδρου του Ευρωπ.Κέντρου Αριστείας /ΕΚΠΑ
πρ. Υφυπουργού Εξωτερικών

Βιβλιοκριτική: «Η Ελλάς των Τεσσάρων Θαλασσών»

Diastixo 01/02/21 του Νικόλαου Φαραντούρη

Ήρθε στα χέρια μου ένα από τα βιβλία της νέας εκδοτικής παραγωγής, και από τα πιο ενδιαφέροντα των τελευταίων ετών στη χώρα μας στο πεδίο της άσκησης εξωτερικής πολιτικής: Η Ελλάδα των τεσσάρων θαλασσών του Γιάννη Βαληνάκη (Εκδόσεις Ι. Σιδέρης). Το βιβλίο είχε την ατυχία να κυκλοφορήσει με το ξέσπασμα της πανδημίας, με αποτέλεσμα να αναβληθεί η δημόσια παρουσίασή του από τους Νίκο Κοτζιά, Άγγελο Συρίγο και Μανώλη Κωττάκη, την οποία και ανέμενα με ενδιαφέρον. Το πόνημα αποτελεί όμως ένα εξαιρετικό δείγμα ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία και τους άλλους γείτονες. Σε αντίθεση με διάφορους διεθνολογούντες που συχνά περιορίζονται στην ανάλυση της επικαιρότητας ή σε δημοσιογραφικές «αποκαλύψεις» ανεκδοτολογικού χαρακτήρα για κρίσιμα γεγονότα, ο συγγραφέας δεν διστάζει, με εκ της θέσεως στην οποία θήτευσε αίσθημα ευθύνης, να προτείνει λύσεις. Ξεκινάει αποκαλύπτοντας άγνωστες πτυχές της περιόδου 2004-2009 όταν δραστηριοποιείτο επί του ευρωπαϊκού διπλωματικού πεδίου με νέες πρωτοβουλίες και προτάσεις (ευρωπαϊκή Ακτοφυλακή για την προστασία των συνόρων μας, ευρωπαϊκή ΑΟΖ κ.λπ.).

Περισσότερα