ΓΙΑΤΙ Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΧΡΟΝΟΥ- Άρθρο του Καθηγ. Γ. Βαληνάκη στην εφημερίδα Εστία της Κυριακής 05.12.21

ESTIA 05.12.21
Το ότι η Τουρκία διέρχεται μια πολλαπλή κρίση είναι γενικά γνωστό. Στην οικονομική της αποδυνάμωση και την ολοένα και πιο αυταρχική της διακυβέρνηση προστίθεται τα τελευταία χρόνια και η απομάκρυνσή της από τη Δύση. Παρασυρμένοι από ένα πανηγυρικό  εφησυχασμό και λανθασμένους υπολογισμούς πολλοί στη χώρα μας πίστεψαν στην αποτελεσματικότητα των «νέων συμμαχιών», στον «απομονωμένο Ερντογάν» και στην «ισχυρή αποτροπή» που οικοδομήσαμε. Δυστυχώς, δεν εκμεταλλευθήκαμε επαρκώς και όσο ήταν καιρός τις ευκαιρίες που παρουσιάστηκαν, και τώρα ο διεμβολισμός ορισμένων τουλάχιστον συμμαχιών μας από τον ευέλικτο Τούρκο Πρόεδρο, κινδυνεύει να οδηγήσει σε επικίνδυνες και επώδυνες ατραπούς. Εσωτερικές κρίσεις σε αυταρχικά καθεστώτα γνωρίζουμε ότι συχνά εξάγονται με επιθετικότητα απέναντι στους γείτονες.
Η επόμενη κρίση με την Τουρκία είναι θέμα χρόνου. Το «σύστημα Ερντογάν» προετοιμάζει μεθοδικά τα επόμενα κτυπήματα σε βάρος του Ελληνισμού (Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας):
1. Στήνει το διεθνές και εσωτερικό σκηνικό με το νέο αφήγημα που «δικαιολογεί» την επόμενη φάση της τουρκικής επιθετικότητας. Εσωτερικά παρουσιάζεται μια «διεθνής ιμπεριαλιστική συνωμοσία κατά της νέας και ισχυρής Τουρκίας» που αναγκάζει τον πρόεδρό της σε ένα νέο αγώνα της Ανεξαρτησίας. Εξωτερικά, η Τουρκία απειλείται από μια «αδύναμη» μεν Ελλάδα αλλά που «ενθαρρύνεται σε αυθάδη επιθετικότητα και εξοπλίζεται κατά της Τουρκίας». Οι «προκλήσεις των ελληνοκυπριακών γεωτρήσεων» στην ΑΟΖ θα αποτελέσουν απλώς τη σπίθα.
2. Αποδυναμώνει μεθοδικά και συστηματικά τις νέες ελληνικές «συμμαχίες».  Ην.Αραβικά Εμιράτα, Αίγυπτος, Ισραήλ και Σαουδική Αραβία πολιορκούνται στενά —και δυστυχώς όχι χωρίς ανταπόκριση—με επιθέσεις φιλίας και τουρκικά «δώρα».Η εντυπωσιακότερη στροφή έγινε από το Άμπου Ντάμπι με την πύκνωση των επαφών που επί δεκαετία παρέμεναν εχθρικές και την πρόσφατη δέσμευση επένδυσης 10 δις.δολ. σε τουρκικές επιχειρήσεις και αξίες. Κακώς εκπλήσσεται η Αθήνα με τη θεαματική αυτή  στροφή (που ασφαλώς και δεν είναι απλώς οικονομική ),όταν ήταν ήδη προ μηνών ορατή και προβλέψιμη. Ούτε δημοσιεύθηκε εξάλλου μέχρι σήμερα η διμερής συμφωνία αμυντικής συνδρομής, ούτε κυρώθηκε ποτέ. Τα «αυστηρά μηνύματα» στην Άγκυρα θα στέλνονταν πραγματικά με κοινές στρατιωτικές ασκήσεις σε νησιά που η Τουρκία απειλεί και θεωρεί αποστρατικοποιημένα, όχι στο Μυρτώο και τον Ευβοικό.  Η διεθνής ρευστότητα (ειδικά μετά την πτώση του αφγανικού καθεστώτος) αλλά και η εγγενής αστάθεια σχέσεων στη Μ.Ανατολή έπρεπε να είχαν οδηγήσει σε ταχέα και απτά αποτελέσματα (κι όχι απλώς σε γενικόλογες διακηρύξεις φιλίας) όσο ακόμη μαινόταν η εχθρότητα Άγκυρας- Αμπου Ντάμπι.
Χάθηκαν συνεπώς (ίσως και ανεπιστρεπτί) ευκαιρίες και μοιραία θα ακολουθήσουν και άλλες παρόμοιες εκπλήξεις: η στροφή του Ισραήλ προετοιμάζεται μεθοδικά στο παρασκήνιο και δειλά προμηνύματα εμφανίζονται και στο Ριάντ. Η πλέον όμως επικίνδυνη στροφή που διαγράφεται στον ορίζοντα είναι του Καίρου. Αδυνατούμε να αντιληφθούμε ότι οι πάγοι με την Άγκυρα λιώνουν καθημερινά με συστηματική πρόοδο εκατέρωθεν και η μέρα που θα ξημερώσουμε «αιφνιδιαστικά» με τουρκο-αιγυπτιακή συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ δεν είναι στη σφαίρα του απίθανου.
3. Όπως σε κάθε ελληνο-τουρκική κρίση, έτσι και στην επόμενη, η Άγκυρα θα εγκλωβίσει με «έξυπνες» προκλήσεις την Ελλάδα στο δίλημμα «απαντώ και η κρίση κλιμακώνεται» ή «υποχωρώ διακριτικά» παραπέμποντας στις (υποτονικές) διεθνείς καταγγελίες της Τουρκίας (που όμως δεν την πτοούν). Προσδοκώντας «από μηχανής Θεούς» (δυτική συμπαράσταση, νέες συμμαχίες, κατάρρευση Ερντογάν και τουρκικής οικονομίας, παραίτηση της Τουρκίας από τις διεκδικήσεις της —γράφτηκε κι αυτό…), η πατρίδα του Οδυσσέα φαίνεται να έχει ξεμείνει από ιδέες και »έξυπνες» κινήσεις.
4. Με την Ελλάδα να αναμένει την απόδοση του εξοπλιστικού της προγράμματος σε 2-3 χρόνια και το αντίστοιχο τουρκικό να συμπιέζεται αντίστροφα, δεν είναι αναμενόμενο ο αντίπαλός μας να σπεύσει να επωφεληθεί του παράθυρου ευκαιρίας που διαβλέπει; Ιδίως όταν προσωπικά ο Ερντογάν πιέζεται από τον χρόνο για να αναμετρηθεί με την ιστορία και τον Ατατούρκ ενόψει της εκατονταετίας από τη Λωζάνη.
5. Εθελοτυφλούμε επικίνδυνα σε σχέση και με τον «απομονωμένο» Ερντογάν. Διεθνώς η Τουρκία είναι στρατιωτικά και διπλωματικά πολύ ισχυρότερη (σε σχέση με πριν από πχ 10 χρόνια). και πολλοί σπεύδουν και θα σπεύσουν να την ενισχύσουν. Ας συνειδητοποιήσουμε νηφάλια ότι κι αν οι σχέσεις της με τμήμα (ΗΠΑ, Γαλλία) της Δύσης είναι χειρότερες, αυτό συμβαίνει γιατί δεν έχουν (ακόμη;) αποδεχθεί τη φιλοδοξία της να είναι μια αυτόνομη Μεγάλη Δύναμη. Και πάνω απ’όλα ότι η κριτική που δέχεται απ’τη Δύση αφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα, την αυταρχική της διακυβέρνηση και την επιλεκτική της σύμπλευση με τη Ρωσία, κι όχι (όπως θα έπρεπε όμως να εξασφαλίσουμε!) την επιθετικότητά της κατά Ελλάδας και Κύπρου.
Συμπερασματικά, ο ορίζοντας (ουχί τυχαία) έχει ξανά σκοτεινιάσει και όχι μόνο δεν φαίνεται να αξιοποιούμε αποτελεσματικά τις όποιες συμφωνίες, συμμαχίες και ευκαιρίες, αλλά βαδίζουμε μάλλον απροετοίμαστοι προς τη νέα κρίση που επαπειλείται. Ούτε οι εξοπλισμοί που θα προστεθούν μελλοντικά, ούτε οι δημόσιες δηλώσεις εφησυχασμού που γίνονται επαρκούν. Αν μάλιστα συνυπολογιστεί  η αρνητική πρακτική που ακολουθήσαμε στα επεισόδια με τα ερευνητικά σκάφη L’Atalante και Nautical Geo αλλά και η αποκήρυξη του χάρτη της Σεβίλης», οι οιωνοί κάθε άλλο παρά άριστοι φαίνονται. Με «ιδέες της στιγμής» δεν αντιμετωπίζεται ένας απειλητικός, ισχυρός και ευέλικτος γείτονας. Χρειαζόμαστε άμεσα πολύ περισσότερα και πάνω απ’όλα μια νηφάλια και «έξυπνη« στρατηγική αντιμετώπισης των κινδύνων που οι εξελίξεις εγκυμονούν. 

ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ»- Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 30.11.21

TA NEA 30.11.21

Η Τουρκία διέρχεται μια πολυδιάστατη βαθειά κρίση: οικονομική, αυταρχισμού, και στις σχέσεις της με τη Δύση. Παρά τον εμφανή όμως κλυδωνισμό, το σύστημα Ερντογάν, ως αδίστακτο, είναι για το προβλεπτό μέλλον ισχυρότατο και γι αυτό αμήχανη η ομφαλοσκόπηση για το ποιά και πόσο καλύτερη ή χειρότερη θα είναι «η επόμενη μέρα». Χρειαζόμαστε αντίθετα μια «έξυπνη» στρατηγική μεγιστοποίησης των ωφελειών από την τρέχουσα συμπεριφορά της Άγκυρας ως μέτρου στοιχειώδους ασφάλειας απέναντι σε μια πανηγυρική επιστροφή του παραστρατημένου αλλά και αναβαθμισμένου «ασώτου».
Ως προς την οικονομική κρίση χρήσιμο είναι να υπογραμμίσουμε ότι  η Τουρκία είναι πρώτα-πρώτα πολύ μεγάλη και σημαντική για να αφεθεί —παρά τις «φιλότιμες» ιδεοληπτικές προσπάθειες του Ερντογάν— να καταρρεύσει. Επιπλέον, πολλοί ξένοι ενδιαφερόμενοι διαβλέπουν επικερδείς ευκαιρίες στη χειμαζόμενη οικονομία της και σπεύδουν να τις αξιοποιήσουν. Χαρακτηριστικά είναι τα πρόσφατα παραδείγματα του καλού μας «εταίρου» Ισπανίας και πολυδιαφημισμένων νέων «συμμάχων» μας (ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας). Μεταξύ πολλών άλλων πάντως, η φθηνή λίρα συνιστά κίνδυνο για τον ελληνικό τουρισμό το 2022.
Η άλλη εσωτερική διάσταση της τουρκικής κρίσης αφορά στην ολοένα και πιο αυταρχική διακυβέρνηση της γειτονικής μας χώρας από τον Ρ.Τ.Ερντογάν. Οι περισσότεροι αναλυτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την Τουρκία σαν μια κανονική δυτική δημοκρατία όταν προ πολλού έχει παύσει να είναι. Ο Πρόεδρός της είναι «πολύ σκληρός για να πεθάνει» εκλογικά και θα κάνει κυριολεκτικά τα πάντα για να μην χάσει τις εκλογές, εάν μάλιστα η επόμενη  εκλογική διαδικασία πράγματι λάβει χώρα πραγματικά ελεύθερα, πράγμα απίθανο. Γενικότερα, είναι πρόωρο να τον «ξεγράφουμε». Όσο όμως λάθος είναι να προεξοφλούμε ότι η οψέποτε διάδοχη κατάσταση θα συνιστά καλύτερο γείτονα, άλλο τόσο είναι και να αναμένουμε υπεραπλουστευτικά και παθητικά («τι Ερντογάν, τι Κιλιντζάρογλου/Γιαβάς/ Εκρέμογλου») τον ρου των γεγονότων.
Η τρίτη διάσταση της τουρκικής κρίσης αφορά στον (κατά  τις πλείστες ελληνικές αναλύσεις) «απομονωμένο» Ερντογάν. Κι αν ακόμη εννοούμε μόνο τις πράγματι προβληματικές σχέσεις με τη Δύση, εθελοτυφλούμε. Διεθνώς η Τουρκία είναι στρατιωτικά και διπλωματικά πολύ ισχυρότερη (σε σχέση με πριν από πχ 10 χρόνια). Κι αν οι σχέσεις της με τμήμα της Δύσης (κυρίως ΗΠΑ, Γαλλία)  είναι χειρότερες, αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί δεν έχουν (ακόμη;) αποδεχθεί τη φιλοδοξία της να είναι μια αυτόνομη Μεγάλη Δύναμη. Το πιο δραματικό όμως που υποκρινόμαστε ότι δεν βλέπουμε είναι ότι η δυτική κριτική κατά της Άγκυρας περιορίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα, την μη δημοκρατική της διακυβέρνηση και την επιλεκτική της σύμπλευση με τη Ρωσία. Πέραν του ότι η σχετική αυτή αποστασιοποίηση δεν οφείλεται σε ελληνική επιτυχία, το πρόβλημα είναι ότι η κριτική είναι τελείως υποτονική και αναποτελεσματική όταν αφορά στην τουρκική επιθετικότητα εναντίον μας. Κι όμως αυτό ακριβώς θα έπρεπε να επιδιώκουμε και να διασφαλίσουμε μέχρι να γυρίσει ο τροχός: με συνεκτικό σχέδιο να προλάβουμε να κεφαλαιοποιήσουμε και επεκτείνουμε τα πρακτικά κέρδη που δικαιούται ένας αξιόπιστος αλλά και απειλούμενος εταίρος και σύμμαχος.
Επειδή λοιπόν η σημερινή κατάσταση και η δυτική δυσαρέσκεια με την Τουρκία δεν θα διαρκέσουν για πολύ και περνούν ουσιαστικά ανεκμετάλλευτες για εμάς, η «επόμενη μέρα» στην Τουρκία απαιτεί να αξιοποιήσουμε, χθες, και με «διακριτικά έξυπνες» κινήσεις, τις ευκαιρίες. Η όποια διάδοχη κατάσταση στην Τουρκία θα πανηγυριστεί στη Δύση σαν την «επιστροφή του ασώτου» και γι αυτό οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι ο «μόσχος ο σιτευτός» δεν θα θυσιαστεί σε βάρος μας.

 

“ΓΙΑΤΙ Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ” Συνέντευξη Open Channel 28.11.21

OPEN BEYOND 28.11.21

Α. ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Η Τουρκία περνάει μια τριπλή  κρίση: οικονομική, αυταρχισμού, και στις σχέσεις της με τη Δύση. Σύμφωνα με πανάρχαια συνταγή η εσωτερική κρίση συχνά εξάγεται με επιθετικότητα απέναντι στους γείτονες. 

1. Ως προς την οικονομία της είναι πολύ μεγάλη για να καταρρεύσει και πολλοί σπεύδουν και θα σπεύσουν να την ενισχύσουν (τελευταία παραδείγματα: εταίροι όπως η Ισπανία και «σύμμαχοι» όπως τα Εμιράτα και η Σαουδ.Αραβία). Μεταξύ πολλών άλλων η φθηνή λίρα συνιστά κίνδυνο για τον ελληνικό τουρισμό το 2022.
2. Ως προς την αυταρχική της διακυβέρνηση από το σύστημα Ερντογάν, ο Πρόεδρός της είναι «πολύ σκληρός για να πεθάνει» εκλογικά. Η Τουρκία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν δυτική δημοκρατία και ο Ερντογάν θα κάνει κυριολεκτικά τα πάντα για να μην χάσει τις εκλογές.Δεν πρέπει να τον ξεγράφουμε πρόωρα, ούτε να προεξοφλούμε ότι η οψέποτε διάδοχη κατάσταση θα είναι καλύτερος γείτονας.
3. Ως προς τον «απομονωμένο» Ερντογάν, εθελοτυφλούμε. Διεθνώς η Τουρκία είναι στρατιωτικά και διπλωματικά πολύ ισχυρότερη (σε σχέση με πριν από πχ 10 χρόνια). Κι αν οι σχέσεις της με τμήμα (ΗΠΑ, Γαλλία) της Δύσης είναι χειρότερες, α) αυτό συμβαίνει γιατί δεν έχουν (ακόμη;) αποδεχθεί τη φιλοδοξία της να είναι μια αυτόνομη Μεγάλη Δύναμη και β) η κριτική που δέχεται είναι για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την αυταρχική της διακυβέρνηση και την επιλεκτική της σύμπλευση με τη Ρωσία, κι όχι (όπως θα έπρεπε όμως να επιδιώκουμε!) την επιθετικότητά της κατά Ελλάδας και Κύπρου.
Β. Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΚΡΙΣΗ ΜΕ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΧΡΟΝΟΥ
Το σύστημα Ερντογάν προετοιμάζει μεθοδικά την επόμενη κρίση σε βάρος του Ελληνισμού:
1. Στήνει το διεθνές και εσωτερικό σκηνικό με το νέο αφήγημα δικαιολόγησης της επόμενης φάσης επιθετικότητάς της: μια «διεθνής ιμπεριαλιστική συνωμοσία κατά της νέας και ισχυρής Τουρκίας» και μια «αδύναμη Ελλάδα που ενθαρρύνεται σε αυθάδη επιθετικότητα και εξοπλίζεται κατά της Τουρκίας»
2. Όπως σε κάθε ε/τ κρίση θα εγκλωβίσει με «έξυπνες» προκλήσεις την Ελλάδα στο δίλημμα «απαντώ και η κρίση κλιμακώνεται» ή υποχωρώ διακριτικά επικαλούμενος τις (υποτονικές) διεθνείς καταγγελίες της Τουρκίας (που όμως δεν την πτοούν).
3. Θέλει να επωφεληθεί του μεσοδιαστήματος μέχρι να υλοποιηθεί το μεγάλο εξοπλιστικό πρόγραμμά μας και άρα ο χρόνος την πιέζει.
4. Αποδυναμώνει μεθοδικά (με την Αθήνα να έχει χάσει ευκαιρίες και τώρα να εκπλήσσεται) τις ελληνικές «συμμαχίες» ( Εμιράτα, Αίγυπτος, Ισραήλ, Σαουδ. Αραβία πολιορκούνται στενά —όχι χωρίς ανταπόκριση—με επιθέσεις φιλίας και τουρκικά «δώρα»). Η Δύση εξάλλου θα παλαίψει πολύ για να κρατήσει την Τουρκία κοντά της αναγνωρίζοντας προοδευτικά και την αυτονομία της Άγκυρας.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Επειδή η σημερινή κατάσταση και η δυτική δυσαρέσκεια με την Τουρκία δεν θα διαρκέσουν για πολύ και περνούν ουσιαστικά ανεκμετάλλευτες  για εμάς, η «επόμενη μέρα» στην Τουρκία απαιτεί να αξιοποιήσουμε, χθες, και με «διακριτικά έξυπνες» κινήσεις, τις ευκαιρίες. Η όποια διάδοχη κατάσταση στην Τουρκία θα πανηγυριστεί πιθανότατα στη Δύση σαν την «επιστροφή του ασώτου» και θα κληθούμε να θυσιάσουμε εμείς τον «μόσχο τον σιτευτό»! 

ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΝΑ ΠΕΡΝΟΥΝ ΑΝΑΞΙΟΠΟΙΗΤΕΣ;

Κρίσιμα ερωτήματα για τις εθνικές ευκαιρίες που δυστυχώς χάνονται μέσα απ’τα χέρια μας …

1. Σήμερα συζητείται στις Βρυξέλλες από τους Ευρωπαίους ΥΠΕΞ ΚΑΙ ΥΠΑΜ το εξαιρετικά κρίσιμο για εμάς έγγραφο στρατηγικής («Στρατηγική Πυξίδα») της ΕΕ για την Ευρωπαική Άμυνα (προσδιορισμός εξωτερικών απειλών, τρόποι αντίδρασης κλπ). Περιλαμβάνει το κείμενο αυτό κάτι για τα δικά μας προβλήματα (Τουρκία);  ή μόνο για των άλλων (Ρωσία, κυβερνοασφάλεια κλπ); Προσπαθήσαμε έστω (με τις τόσες νέες συμμαχίες που διαφημίζουμε), να πετύχουμε την συμπερίληψη και των δικών μας στόχων και μας αρνήθηκαν; Αν δεν αγωνιζόμαστε για τους ζωτικούς στόχους μας, τότε τι κερδίζουμε ;
2. Στη Διάσκεψη του Παρισιού για τη Λιβύη γιατί ξεχάσαμε τον δικό μας εθνικό στόχο, δηλ. την ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την ΑΟΖ; Το 2020 δηλώσαμε επίσημα στην ΕΕ ότι η Ελλάδα «ποτέ δεν θα δεχθεί καμιά πολιτική λύση για τη Λιβύη η οποία να μην έχει ως προυπόθεση την ακύρωση των Μνημονίων(…). Θα βάλουμε βέτο». Προφανώς δεν θέλουμε κάν να το θυμόμαστε. Αλλά μήπως κάναμε έστω ένα βήμα μπροστά στην επιδίωξη του εθνικού μας στόχου; Πανηγυρίζουμε γιατί σε μια Διάσκεψη που οργάνωσε η σύμμαχος Γαλλία και όπου δεν παρίστατο σε υψηλό επίπεδο η Τουρκία πετύχαμε μόνο το αποδεκτό απ’ολους δηλ.το να γίνουν οι εκλογές στην ώρα τους αλλά με παρόντα τα ξένα στρατεύματα; Εφησυχάζουμε ότι ο επόμενος ηγέτης της Λιβύης θα ακυρώσει μόνος του και «για τα ωραία μας τα μάτια» το τ/λ μνημόνιο που χαρίζει στη Λιβύη μια θαλάσσια ζώνη κατά 39.000 χλμ2 μεγαλύτερη από αυτήν που εμείς του προτείνουμε;
3. Για πρώτη φορά (νομίζω) ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δήλωσε ΟΡΘΟΤΑΤΑ ότι ο Πρωθυπουργός δεν θέλει να εγκλωβιστεί σε δύσκολα διλήμματα (που θέτει η Τουρκία). Όπως ακριβώς φωνάζω και γράφω εδώ και χρόνια. Διότι εννοεί, υποθέτω,  το επικίνδυνο δίλημμα που συνεχώς αντιμετωπίζουμε: είτε απαντώ αποτελεσματικά στις τουρκικές προκλήσεις και η Άγκυρα κλιμακώνει, είτε περιορίζομαι σε λεκτικές καταδίκες και έμμεσα καταλήγω να αποδεχθώ το τετελεσμένο. Ακριβώς λοιπόν γιατί η κρίση με την Τουρκία είναι θέμα χρόνου και δεν μάς αξίζει παρόμοιος εγκλωβισμός, πρέπει να δράσουμε με «έξυπνες» κινήσεις προληπτικά. Εύχομαι απόλυτα να διαψευστώ, αλλά ειλικρινά και μετά λόγου γνώσεως, δεν βλέπω να γίναμε σοφότεροι. Κι όταν ακόμη σημειώνουμε επιτυχίες (βλ. συμφωνία με Γαλλία) δεν τις αξιοποιούμε πραγματικά…
ΑΚΟΥΣΤΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΤΟΥ Α.ΠΟΡΤΟΣΑΛΤΕ ΣΤΟ ΣΚΑΙ ΡΑΔΙΟ

Συνέντευξη του Καθηγ. Γιάννη Βαληνάκη – περιοδικό «Άμυνα & Διπλωματία» – 18 Οκτωβρίου 2021

Αμυνα & Διπλωματία 18.10.21

Πως αξιολογείτε τις πρόσφατες συμφωνίες με Γαλλία και ΗΠΑΘα μπορούσαν αυτές οι συμφωνίες – ρεαλιστικά μιλώντας και λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες συνθήκες – να ήταν ακόμη καλύτερες για την ελληνική πλευρά;

Σε αναλυτική μελέτη μου στο Ευρωπαικό Κέντρο Αριστείας του ΕΚΠΑ (Strategy Paper 4) χαρακτήρισα τη συμφωνία με τη Γαλλία σημαντική  εθνική επιτυχία. Σε σαφώς μικρότερο βαθμό αυτό ισχύει και για τις ΗΠΑ. Και από  τις δύο προκύπτουν πάντως κατά τη γνώμη μου άμεσα κέρδη, αλλά διανοίγεται και μπροστά μας ένα «χρυσωρυχείο ευκαιριών» —αν βέβαια τις αξιοποιήσουμε έγκαιρα και «έξυπνα». Φυσικά υπάρχουν και κίνδυνοι που ελλοχεύουν: ένα «παράθυρο σχετικής τρωτότητας» μέχρι το 2025 κι αυτό που αποκαλώ «ο κακός μας εαυτός» και θα εξηγήσω παρακάτω. Δεν θα καταφύγω όμως στην εκ των υστέρων κριτική λέγοντας ότι θα μπορούσαμε να πετύχουμε καλύτερες διατυπώσεις. Στις διακρατικές σχέσεις δεν μπορείς ρεαλιστικά να εξασφαλίσεις όλα όσα θέλεις. Δεν υπαγορεύεις τη βούλησή σου, διαπραγματεύεσαι.Γι αυτό κάθε τέτοια διεθνής συμφωνία είναι συνήθως αποτέλεσμα συσχετισμού συμφερόντων και ισχύος, αλλά και συγκυρίας και διαπραγματευτικών ικανοτήτων των χειριστών. Αυτό που προέχει για την Ελλάδα είναι πλέον όσα πετύχαμε —και δεν είναι λίγα— να τα αξιοποιήσουμε έγκαιρα, εντάσσοντάς τα σε μια νέα εθνική στρατηγική που στο τελευταίο βιβλίο μου («Η Ελλάς των τεσσάρων θαλασσών», εκδ.Ι.Σιδέρη) αποκαλώ « διεκδικητική εξομάλυνση».

Οι συμφωνίες ήρθαν κυρίως να ενισχύσουν την αποτρεπτική ισχύ και το αίσθημα ασφάλειας της χώρας μας που έχει αποδυναμωθεί από την αχαλίνωτη τουρκική επιθετικότητα, τόσο σε επίπεδο λόγων, όσο και επί του πεδίου. Επισημαίνω εδώ πχ ότι ο ενθουσιασμός της κοινής γνώμης για την προ μηνών στάση του υπουργού Εξωτερικών Ν.Δένδια στην Άγκυρα είχε να κάνει με την ψυχολογική ανάγκη που νοιώθει πιστεύω όλη η χώρα να μην μένουν αναπάντητες, έστω και λεκτικά, οι βαρειές τουρκικές προσβολές που σχεδόν καθημερινά εκτοξεύονται από το σύστημα Ερντογάν. Ιδίως μάλιστα όταν μέσω μιας συγχορδίας αναλυτών πανομοιότυπα «καθησυχαζόμαστε» με απόδοση των τουρκικών τυχοδιωκτισμών σε «πολιτικά παιχνίδια» εσωτερικής κατανάλωσης ενός «στριμωγμένου» και διεθνώς «απομονωμένου» Ερντογάν λόγω μάλιστα των ελληνικών «στρατηγικών συμμαχιών» κλπ. Διαφωνώ προφανώς με τις μονοδιάστατες και τελικά αποπροσανατολιστικές αυτές εκτιμήσεις που οδηγούν επιπλέον και σε επικίνδυνο εφησυχασμό.

Ποιά είναι τα κέρδη και οι ευκαιρίες που διαβλέπετε ειδικά για την ελληνο-γαλλική συμφωνία ; 

Η Συμφωνία προσπορίζει στη χώρα στρατηγικά και διπλωματικά κέρδη ανοίγοντας ένα σημαντικότατο πεδίο εθνικών ευκαιριώνΕίναι καίριας σημασίας η χώρα μας να συνειδητοποιήσει άμεσα ότι τα μεγάλα κέρδη από τη Συμφωνία θα προκύψουν από τις δυνατότητες που προσφέρει για πολλαπλασιασμό της εθνικής ισχύος μέσω των μηχανισμών διαβούλευσης που προβλέπονται. Ταυτόχρονα πρέπει να υπογραμμιστεί και ότι η Τουρκία δεν θα μείνει βέβαια ανενεργή κι ότι ο χρόνος πιέζει. Η συνεκτική αξιοποίηση των ευκαιριών από πλευράς μας, όπως και η επιτυχής αντιμετώπιση της επόμενης ελληνο-τουρκικής κρίσης απαιτούν άμεσα «έξυπνες» πρωτοβουλίες ενταγμένες σε μια νέα εθνική στρατηγική εμπλουτισμού /αντικατάστασης της σημερινής.Πορευόμαστε ακόμη με μια ξεπερασμένη από τα πράγματα, τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις διεθνείς αλλαγές στρατηγική, που μάς οδήγησε μάλιστα διαχρονικά τις περισσότερες φορές σε υποχωρήσεις μέσα από κάθε κρίση με την Τουρκία.

Με τη νέα πάντως Συμφωνία η Ελλάδα θα αποκτήσει το 2025-6 για πρώτη φορά στην ιστορία της τα στρατιωτικά μέσα μιας ισχυρής αεροναυτικής δύναμης στην Αν.Μεσόγειο με πραγματικές πλέον δυνατότητες αποτρεπτικής/ αμυντικής στήριξης και της Κυπριακής Δημοκρατίας.Έχω όμως προσωπικά πολλές αμφιβολίες αν όλα αυτά θα αξιοποιηθούν πραγματικά.

Στη συμφωνία ελλοχεύουν όμως και κίνδυνοι, όπως η αξιοπερίεργη παράλειψη μιάς «ενδιάμεσης» (μέχρι το 2025) εξοπλιστικής λύσης για τις  φρεγάτες. Πιστεύω ότι η επόμενη κρίση με την Τουρκία είναι απλώς θέμα χρόνου και πλανώνται όσοι θεωρούν την αποτροπή της δεδομένη. Αν μάλιστα δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί με τη Γαλλία το πώς θα αντιμετωπισθούν από κοινού συγκεκριμένες τουρκικές προκλήσεις, οι κίνδυνοι αποδυνάμωσης της Συμφωνίας στο μεσοδάστημα είναι σημαντικοί. Ο μεγαλύτερος ανάμεσά τους είναι εκ των πραγμάτων ο παραδοσιακός «κακός μας εαυτός» (προχειρότητα, αδυναμία σύζευξης της Συμφωνίας με μιά νέα και ολοκληρωμένη στρατηγική) που καιροφυλακτεί ενόψει των προσεχών εντάσεων και κρίσεων με την γείτονα.

Διότι όσες συμφωνίες κι αν υπογράψουμε και όσα όπλα κι αν αποκτήσει η χώρα, η Άγκυρα θα αποτραπεί μόνο αν πεισθεί ότι θα πληρώσει απαγορευτικό σε κόστος τίμημα: δηλ. ότι διαθέτουμε σχέδιο πραγματικά καταστρεπτικών αντιποίνων και κυρίως την δέουσα ισχυρή αποφασιστικότητα να το υλοποιήσουμε εάν χρειαστεί.

Το χειρότερο θα ήταν να μείνει η Συμφωνία επί της ουσίας σχεδόν γράμμα νεκρό, όπως έγινε με άλλες εθνικές επιτυχίες (πχ.Συμφωνίες για ΑΟΖ με Αίγυπτο και αμυντικής συνδρομής με τα Εμιράτα) που έμειναν πρακτικά αναξιοποίητες: ουσιαστικά σε ένα ωραίο κάδρο στον τοίχο ελλείψει σχεδίων και «έξυπνων» πρωτοβουλιών για τα περαιτέρω. Γι αυτό, το αν ο ελληνογαλλικός Στρατηγικός Συνεταιρισμός θα αποδειχθεί πραγματικά game changer και ιστορικών διαστάσεων θα εξαρτηθεί τελικά από την φιλόδοξη αλλά και ρεαλιστική συν-αποτροπή και συν-απόκρουση με τη Γαλλία της τουρκικής επιθετικότητας, αλλά και τη συν-προώθηση των εθνικών συμφερόντων και διεκδικήσεών μας για μιά ΑΟΖ τέσσερεις φορές μεγαλύτερη απ’την έκταση της Ελλάδας (500.000 χλμ2). Εδώ όμως προβληματίζει η σοκαριστική κι επίσημη (σε επιστολή στον ΟΗΕ) ελληνική αποκήρυξη του χάρτη της Σεβίλης που δυστυχώς παραπέμπει στην επιεικέστερη εκδοχή σε μια ΑΟΖ κατά πολύ μικρότερη.

Τέλος, η Γαλλία προβαίνει από πλευράς της σε μιά θεαματική στρατηγική πρόσκληση προς τη χώρα μας κι έχει δώσει και στην πράξη αξιόπιστα δείγματα της δέσμευσής της. Θα είναι όμως επικίνδυνο να προεξοφλείται ότι θα ρυμουλκείται σε κάθε ελληνικό αυτοσχεδιασμό(και μάλιστα χωρίς ελληνική συμπαράσταση σε ζωτικούς γαλλικούς στόχους) και ότι θα καλύπτει αυτόματα με την αμυντική ομπρέλα της κάθε είδους τουρκική πρόκληση και τα κενά ελληνικής αναποφασιστικότητας. Σε τελική ανάλυση καμιά συμφωνία και κανένας εξοπλισμός δεν είναι σε θέση να αντικαταστήσουν την εθνική βούληση για αντίσταση απέναντι σε ένα εισβολέα.

Πόσο ισορροπημένες είναι οι συμφωνίες με Γαλλία και ΗΠΑΕξασφαλίζουμε ανταλλάγματαΘα έπρεπε να μιλάμε για αμυντική συνδρομή των συμμάχων στα όρια των (επισήμως μηοριοθετημένωνμηανακηρυχθεισώνελληνικών θαλασσίων ζωνώναπό τη στιγμή που ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα δεν είναι όπως τα χωρικά ύδατα από άποψη κυριαρχίας

Με τις ΗΠΑ το κείμενο της δέσμευσης είναι σαφώς υποδεέστερο και γι αυτό μικρότερης διασφάλισης. Το πιο σημαντικό στην συμφωνία αυτή είναι η γενικότερη περιρρέουσα ατμόσφαιρα της έλλειψης εμπιστοσύνης στον παράγοντα Τουρκία που στρέφει διστακτικά και σταδιακά την Ουάσιγκτον προς τη χώρα μας αλλά και άλλες της Μαύρης Θάλασσας. Οι εγκαταστάσεις πχ στην Αλεξανδρούπολη αυτήν την έννοια έχουν για τις ΗΠΑ, άσχετα από την δική μας έμφαση στη θέση της δίπλα στα σύνορα. Και η άρνησή τους να συμπεριληφθούν ακόμη και συμβολικές αμερικανικές παρουσίες στα ανατολικά νησιά ή και ακόμη στην Σκύρο δείχνει καθαρά (παρά τα περί του αντιθέτου διατυμπανιζόμενα) ότι η βασική αμερικανική στάση ίσων αποστάσεων μεταξύ θύτη και θύματος δεν έχει αλλάξει.

Από την άλλη προφανώς το κύριο επίτευγμα της συμφωνίας με το Παρίσι είναι η αρκετά ισχυρή ρήτρα αμυντικής συνδρομής. Έχει ιδιαίτερη σημασία αν αναλογισθούμε ότι την επιδιώκαμε (όχι πάντα έξυπνα και συστηματικά) επί πολλά χρόνια. Όμως το εύρος και η εμβέλεια της αμυντικής συνδρομής είναι θέμα πολιτικά ανοιχτό : θα εξαρτηθεί τελικά από το πόσο θα συμφωνούν κάθε φορά οι δύο πλευρές στην αξιολόγηση των τουρκικών προκλήσεων και της επικινδυνότητας των επεισοδίων. Αν δηλ. και πότε θα συνιστούν μια «ένοπλη επίθεση», κι αν αυτή θα εκδηλώνεται στην ελληνική «επικράτεια». Νομικά ο όρος «επικράτεια» μπορεί να υποστηριχθεί ότι καλύπτει ακόμη και ερευνητικά σκάφη που παρενοχλούνται στην ελληνική ΑΟΖ. Σε κάθε περίπτωση Αθήνα και Παρίσι μπορούν να αναλάβουν οποιαδήποτε στιγμή το θελήσουν από κοινού οποιαδήποτε πρωτοβουλία ή δράση. Γι αυτό θα χρειαστεί βέβαια πολλή και «έξυπνη» δουλειά που μόλις αρχίζει.

Οι συμφωνίες συνοδεύονται εξάλλου και από μια σειρά άμεσων ή μεσοπρόθεσμων ωφελημάτων για την αμυντική συνεργασία των δύο πλευρών και τον εξοπλισμό μας. Με τη Γαλλία ξεχωρίζουν πέρα από τα Rafale οι γνωστές Bel@harra, ενώ και με τις ΗΠΑ ακόμη και το πλεονάζον υλικό τους δεν είναι ευκαταφρόνητο. Δεν θα μπω εδώ στην επιχειρησιακή αξιολόγηση των συστημάτων που επελέγησαν, ούτε στα ανταλλάγματα που λογικά θα έπρεπε να εξασφαλιστούν για την (αποδεκατισμένη βέβαια) εγχώρια αμυντική βιομηχανία γιατί έχουν άλλωστε πολλές φορές συζητηθεί στις στήλες του περιοδικού σας. Προτιμώ εδώ να εστιάσω στη στρατηγική διάστασή τους. Οι πανάκριβες πλατφόρμες αξιοποιούνται πολλαπλασιαστικά με τα κατάλληλα πυραυλικά συστήματα μακράς εμβέλειας και όλα μαζί χτίζουν δυνάμεις ικανές όχι μόνο να επιβιώσουν σε αιφνιδιαστικό εχθρικό πρώτο κτύπημα αλλά και να επιφέρουν ισχυρότατο ανταποδοτικό δεύτερο κτύπημα. Έτσι χτίζεται μια αξιόπιστη αποτροπή, κι όχι με αυτάρεσκους κομπασμούς ή ένα  «τυφλό» και ατέρμονα ανταγωνισμό πανάκριβων εξοπλισμών. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα σύγχρονο δόγμα «αποτροπής του ισχυρότερου από τον λιγότερο ισχυρό», αντίστοιχο του γαλλικού πυρηνικού δόγματος. Δεν χρειάζεται δηλαδή να εξισορροπουμε κάθε φορά αριθμητικά τους τουρκικούς εξοπλισμούς εξαντλώντας την εθνική οικονομία και ανάπτυξη. Με «έξυπνους» συνδυασμούς οπλικών συστημάτων και μιάς «ομπρέλας-πλέγματος» ουσιαστικών συμμαχικών συνδρομών, τα μηνύματα προς την Άγκυρα θα είναι πράγματι αποτρεπτικά. Η αναπροσαρμογή της εθνικής στρατηγικής πρέπει να συζητηθεί και να υιοθετηθεί/ υλοποιηθεί το ταχύτερο.

Αρκούν οι εν λόγω συμφωνίες από μόνες τους για να φέρουν αποτελέσματαΜήπως θα έπρεπε να ενταχθούν ως «εργαλεία» μέσα σε ένα συνολικό πλάνο ευρύτερων στρατηγικών στοχεύσεωνΥπάρχει κάτι τέτοιο αυτήν την στιγμή στην Ελλάδα;

Πιστεύω ότι απαιτείται μια συνολική αντιμετώπιση που όμως συνήθως λείπει στη χώρα μας. Αλλιώς τα φαντασμαγορικά συστήματα απλώς θα χρησιμεύσουν για τις παρελάσεις. Ακόμη χειρότερα, μπορεί να οδηγήσουν σε μια ψευδαίσθηση ασφάλειας ή και υπεροχής παρασύροντας σε λάθος κινήσεις. Πρέπει δηλ. να εστιάσουμε στην αξιοποίηση των συμφωνιών αυτών και κυρίως στην ένταξή τους σε μια συνολική στρατηγική —που όμως προσωπικά θεωρώ ότι απλά δεν υπάρχει ή, έστω, είναι ξεπερασμένη από τα πράγματα. Χωρίς αυτήν, τα χρήσιμα αυτά νέα «εργαλεία» κινδυνεύουν να μείνουν καδραρισμένα  στον τοίχο. Φοβάμαι με άλλα λόγια ότι η χώρα μας εστιάζει στο δέντρο κι όχι στο δάσος. Για να το πω απλά, υποφέρει από «στρατηγική τύφλωση». Παρά τα περί του αντιθέτου λεγόμενα, δεν έχει ξεκάθαρα αποτυπώσει και δημοσιοποιήσει θετικούς στόχους και το περιεχόμενο της εθνικής στρατηγικής. Απαντάει απλώς απορρίπτοντας τις τουρκικές θέσεις κι αυτό προφανώς δεν αρκεί. Αν δει κανείς πχ το προεκλογικό πρόγραμμα (του 2019) της σημερινής κυβέρνησης, είναι προφανής η υποτίμηση που υπήρξε των ελληνο-τουρκικών προβλημάτων. Ούτε σχέδιο ή λύση είχε να προτείνει για την αντιμετώπιση της Τουρκίας, αλλ’ούτε και διέβλεπε ένταση και απειλή. Τα ίδια συμπεραίνει κανείς εύλογα κι από τις περιορισμένες αμυντικές δαπάνες που επαγγελλόταν προεκλογικά, αλλά και από το ότι η νέα κυβερνητική ομάδα (περιλαμβανομένου και του επιτελείου στο Μαξίμου) δεν είχε ασχοληθεί σε βάθος με τα θέματα μέχρι την ανάληψη της εξουσίας. Η αφύπνιση ήρθε γι αυτό απροσδόκητα και με καταιγιστικά πυρά: πρώτα με το τουρκολιβυκό  μνημόνιο, στη συνέχεια με την υβριδική επίθεση στον Έβρο, και ακόμη πιο ισχυρά με την παρατεταμένη κρίση του 2020.

Φοβάμαι ότι ακόμη και σήμερα το κεντρικό κυβερνητικό αφήγημα εξακολουθεί να θεωρεί τις εντάσεις με την Άγκυρα διαχειρίσιμες με τα γνωστά παλαιά εργαλεία, χωρίς να βλέπει την ανάγκη σημαντικών αναπροσαρμογών. Ο Πρωθυπουργός δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Ριάντ « είμαστε ασφαλείς. Δεν νομίζω ότι υπάρχει γεωπολιτική απειλή» , εκτίμηση που δεν φαινεται να συνάδει με όσα ειπώθηκαν στη Βουλή κατά την κύρωση της ελληνογαλλικής συμφωνίας. Η παραδοσιακή ελπίδα ότι με κάποιο μαγικό τρόπο η Τουρκία θα γίνει ξαφνικά συνεργάσιμη είναι διάχυτη στην ίδια συνέντευξη:  «στο τέλος της ημέρας νομίζω ότι θα συνειδητοποιήσει [η Τουρκία] ότι αυτή η επιθετική στάση στην Ανατολική Μεσόγειο δεν πρόκειται να την οδηγήσει πουθενά» και «ελπίζω ότι κάποια στιγμή, η Τουρκία θα συνεργαστεί εποικοδομητικά μαζί μας για να επιλύσουμε το ένα βασικό ζήτημα που εκκρεμεί, που είναι η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών».

Ο διαφαινόμενος εφησυχασμός της κυβέρνησης, προφανώς υπό το φως των νέων συμφωνιών, μπορεί όμως να αποβεί επικίνδυνος σε μια περίοδο που η Τουρκία θα δοκιμάσει « έξυπνα»τις αντοχές των συμμαχιών μας. Ερωτήματα καίρια προκύπτουν και από συχνές αντιφάσεις στην ακολουθούμενη διαχείριση. Γιατί πχ δαπανούμε πολλά δισεκατομμύρια για εξοπλισμούς με στόχο την αεροναυτική κυριαρχία στην Αν.Μεσόγειο (το 2025) και την ίδια ώρα αποκηρύσσουμε επίσημα τον χάρτη της Σεβίλης, τον μοναδικό που αποτυπώνει (έστω κι ανεπίσημα) την έκταση της ελληνικής ΑΟΖ σύμφωνα με το δίκαιο της θάλασσας; Γιατί σταματήσαμε τις διαπραγματεύσεις με την Αίγυπτο για την ανατολικότερη οριοθέτηση; Γιατί ξεσηκώσαμε τον κόσμο σε κινητοποίηση όταν το Ορούτς Ρέις ήταν 150χλμ νότια του Καστελόριζου κι όταν πλησίασε κοντά στα 12 νμ κατεβάσαμε την «κόκκινη γραμμή» μας  στα 6 νμ.;

Σημειώστε εδώ και τη θλιβερή  διαχρονική διαπίστωση ότι κάθε σχεδόν κρίση με την γείτονα μάς βρίσκει με λιγότερους από τους (θεωρούμενους ως) αναγκαίους εξοπλισμούς και κάθε φορά τα προγράμματα αγοράς έπονται της περιόδου που χρειάστηκαν…

Στη προσπάθειά της να αποδομήσει την ελληνογαλλική συμφωνίαη αντιπολίτευση ήγειρε ενστάσεις αναφορικά με την ενδεχόμενη συμμετοχή Ελλήνων στρατιωτών σε αποστολές εκτός των συνόρων αλλά και με τη μηθωράκιση των ελληνικών θαλασσίων ζωνών από τους ΓάλλουςΥπάρχει ουσία στα εν λόγω επιχειρήματαπέρα από την όποια κομματικά αντιπολιτευτική τους στόχευση;  

Έχω την αίσθηση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρωτίστως ανταποδίδει στη ΝΔ τα μαζικά πυρά που θεωρεί ότι άδικα δέχθηκε για την συμφωνία των Πρεσπών. Σημειώστε όμως και την επάνοδο των στελεχών του στην κλασική αντιμιλιταριστική παράδοση και την αριστερή απέχθεια προς τις «κούρσες εξοπλισμών». Θεωρώ εξάλλου υπερβολικές τις ενστάσεις εναντίον της αποστολής στρατιωτικών μας εκτός συνόρων όταν το επιτάσσει το εθνικό συμφέρον. Δεν είναι λογικό να ζητάς από τον εταίρο σου τα πάντα και να μην δίνεις απολύτως τίποτα. Ακούγεται επίσης εθνικά αναξιοπρεπές —όταν μάλιστα γιορτάζουμε τα 200 χρόνια των ηρωικών αυτοθυσιών των προγόνων μας για την ελευθερία μας— να μεγαλοποιούμε την απίθανη προοπτική τυχόν μεμονωμένων απωλειών που σε τελευταία ανάλυση θα εντάσσονται στον αγώνα υπέρ των εθνικών συμφερόντων. Η υπεράσπιση της πατρίδας είναι σήμερα πολυσύνθετη και απαιτεί ενίοτε θυσίες όσο υπάρχει απειλή.

Ως προς τις θαλάσσιες ζώνες, όπως εξήγησα, αρκετοί νομικοί συμφωνούν ότι η Συμφωνία καλύπτει την από κοινού υπεράσπιση πολεμικών πλοίων και  αεροσκαφών εναντίον των οποίων εκδηλώνεται «ένοπλη επίθεση» σε οριοθετημένη ΑΟΖ. Κακώς τέθηκε δημόσια και προκάλεσε έτσι δυστυχώς το γαλλικό «άδειασμα». Πολλά μπορούν να γίνουν αρκεί πρώτα να συμφωνηθούν διακριτικά με τη Γαλλία. Αντί να σηκώνουμε τα χέρια ψηλά, το παλεύουμε…

Καλά τα πολυμερή σχήματα συνεργασίας ΕλλάδαςΚύπρου και οι νέες συμφωνίεςαλλά μπορούν επί του πρακτέου να λειτουργήσουν υπέρ της θωράκισηςΔιότι η τουρκική πλευρά έχει κατ’ επανάληψη «ακυρώσει» προγραμματισμένες έρευνες στις θάλασσες της Κύπρουενώ το 2020 είχε φτάσει με το Oruç Reis να κινείται και στο όριο των ελληνικών χωρικών υδάτων

Θα ήθελα εξαρχής να διευκρινίσω ότι δεν υπήρξα ποτέ μεγάλος θαυμαστής των πολυμερών σχημάτων συνεργασίας που διαφημίζονται επί μια δεκαετία ως πραγματικές συμμαχίες που δήθεν εξασφαλίζουν την Ελλάδα. Επί πολλά χρόνια διαβάζω πανομοιότυπα πομπώδη λόγια («ισχυρές συμμαχίες» , «αυστηρά μηνύματα»που στέλνονται και οδηγούν σε «στρίμωγμα» μια «οργισμένη» Τουρκία κλπ) που όμως επί του πεδίου δεν απέδωσαν κάτι σημαντικό και συγκεκριμένο στην εθνική ασφάλεια. Κι εδώ, όπως και στις νέες συμφωνίες που πρόσφατα υπογράψαμε, λείπει το βασικό: η έξυπνη αξιοποίησή τους! Οι κοινές ασκήσεις που τόσο προβάλλονται ως σπουδαίες επιτυχίες δεν είναι βέβαια άχρηστες αλλά δεν συνιστούν συμμαχίες, ούτε αρκούν. Κανείς πχ δεν σκέφτηκε (ως ελάχιστο δείγμα) του συμμαχικού πνεύματος να ζητήσει προσγειώσεις εμιρατινών, αιγυπτιακών ή σαουδαραβικών στρατιωτικών αεροσκαφών σε αεροδρόμια του Ανατ.Αιγαίου που η Τουρκία ζητάει να αποστρατικοποιηθούν; Κι αν πράγματι ζητήθηκαν και οι νέοι μας «σύμμαχοι» αρνήθηκαν, τότε τι μπορούμε να περιμένουμε για τις πραγματικά δύσκολες στιγμές;

Επιτρέψτε μου να επανέλθω στην προβληματική αντίφαση, από τη μια μεριά να δαπανούμε για εξοπλισμούς δισεκατομμύρια και πολύτιμο διπλωματικό κεφάλαιο, κι από την άλλη να μην υπερασπιζόμαστε στην πράξη τα ίδια τα επιτεύγματά μας. Υπογράφουμε δηλ.μετά από χίλια βάσανα και σημαντικές εκπτώσεις μια τμηματική συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο και μόνοι μας την υπονομεύουμε! Ούτε σκεφτήκαμε πώς θα την ολοκληρώσουμε, ούτε την υπερασπιστήκαμε επί του πεδίου μόλις την αμφισβήτησε η Άγκυρα. Την πρώτη φορά (περίπτωση γαλλικού ερευνητικού L’ Atalante) παραπέμψαμε στην Τουρκία (!). Την δεύτερη (Nautical Geo) κατάπιαμε σιωπηρά τη γλώσσα μας κι αφήσαμε ταπεινωτικά τις τουρκικές φρεγάτες να το εκδιώξουν από την οριοθετημένη ΑΟΖ μας! Δεν συνειδητοποιούμε τι μηνύματα στέλνουμε με τέτοια συμπεριφορά; Όλη η ουσία της διπλωματίας και της στρατηγικής είναι να μην εγκλωβιστείς  στο δίλημμα που σε εξωθεί η Άγκυρα: «υποχώρησε ή χρησιμοποιώ βία». Αλλά ανησυχώ όταν κάνουμε ο,τι μπορούμε για να ξανασυμβεί.

Πρακτικά μιλώνταςποιες μπορούν να είναι οι κόκκινες γραμμές της Ελλάδας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο; (από τη στιγμή που ως χώρα δεν έχουμε επεκτείνει τα χωρικά μας ύδατα στα 12 ν.μούτε έχουμε κηρύξει/οριοθετήσει ΑΟΖ). Μήπως έχουμε de-facto περιοριστεί στα ν.μτου κυρίου Γεραπετρίτη;

Η 9η χώρα στον κόσμο σε μήκος ακτογραμμών επί σαράντα χρόνια μετά την υπογραφή της Συνθήκης για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν υιοθέτησε (μέχρι πρόσφατα) ούτε μια θαλασσια ζώνη. Η δική μας δηλ. αναβλητική αδράνεια οδήγησε σε μια τεράστια επιτυχία της Τουρκίας την οποία στρουθοκαμηλικά κάνουμε ότι δεν βλέπουμε με την στερεότυπη επανάληψη περί μη παραίτησης από τα δικαιώματά μας αυτά.  Ως υφυπουργός εξωτερικών στην κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή επιδίωξα με όλες μας τις δυνάμεις να αλλάξω την πολιτική αυτή επιδιώκοντας συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με τις γειτονικές χώρες πλην Τουρκίας. Είχαμε φτάσει τότε κοντά με τη Λιβύη κι υπογράψαμε μια άριστη συμφωνία με την Αλβανία. Για την Τουρκία θεωρήσαμε ως το πλέον συμφέρον και κατάλληλο πλάισιο οριοθέτησης της ΑΟΖ όχι τις (επικίνδυνες κατά τη γνώμη μου) διερευνητικές επαφές, αλλά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις ΕΕ-Τουρκίας. Σε αυτές (Κεφάλαιο 13 περί Αλιείας) η Ελλάδα δεν θα ήταν μόνη και επιπλέον η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της είναι υποχρεωμένα (λόγω του κοινοτικού  κεκτημένου) να υπερασπιστούν έναντι της Άγκυρας την υποχρέωσή της να αποδεχθεί τη Συνθήκη για το δίκαιο της θάλασσας.

Απαντώντας στην ερώτησή σας και αναφερόμενος και σε όσα εξήγησα προηγουμένως πράγματι είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς μήπως ο τελικός στόχος ορισμένων κυβερνητικών παραγόντων είναι να κατεβάσουν  τον πήχυ των εθνικών επιδιώξεων στο πιο χαμηλό δυνατό επίπεδο των 6 νμ και μάλιστα παντού (ακόμη κι εκεί που δεν έχει κάν διατυπωθεί η απειλή casus belli) με το γνωστό παραλυτικό «επιχείρημα» «και τι θα κάνει η Τουρκία»; Έτσι ακόμη και το παραμικρό κέρδος θα φαίνεται επικοινωνικά σημαντικό. Όμως ο πραγματικός πήχυς εθνικού πλούτου και άρα των οριοθετήσεων είναι τα 500.000 χλμ2 της ΑΟΖ που βάσει  του χάρτη της Σεβίλης και του δικαίου της θάλασσας δικαιούται η Ελλάδα. Με αυτό το μέτρο θα κριθεί η εθνική  προσπάθεια.

 

Σενάρια τύπου «Τι θα γινόταν εάν δεχόμασταν ένοπλη επίθεση από την Τουρκία;» κυριαρχούν ανά περιόδους μονοπωλώντας το ενδιαφέρον στον εγχώριο ΤύποΗ Τουρκία διεξάγει ωστόσο ήδη υβριδικού Τύπου επιχειρήσεις σε βάρος μαςΓια ποιο λόγο να προχωρήσει η γειτονική χώρα σε μια «κανονική» στρατιωτική αναμέτρηση από τη στιγμή που προωθεί τετελεσμένα μέσα από άλλες προκλήσειςΜήπως θα έπρεπε να επικεντρωθούμε πιο πολύ στις υπάρχουσες υβριδικές απειλέςΠόσο σημαντική είναι η διάσταση της στρατιωτικής αποτροπής μέσα σε συνθήκες υβριδικού πολέμου;   

Στις στρατηγικές σπουδές διδάσκουμε στους φοιτητές μας ότι η πιο επιτυχημένη στρατηγική είναι να πετύχεις τους στόχους σου με πιέσεις, απειλές ή και υβριδικές επιθέσεις χωρίς να χρειαστεί να ασκήσεις εκτεταμένη στρατιωτική βία. Αυτό δυστυχώς γίνεται με παραλλαγές επί πολλές δεκαετίες τώρα. Όπως εξήγησα, η Τουρκία μάς εγκλωβίζει σε επικίνδυνα διλήμματα και εξέρχεται δυστυχώς νικήτρια: δημιουργεί κάθε φορά μικρά συνήθως (και αόρατα στο ευρύ κοινό) τετελεσμένα που όμως όταν συνυπολογιστούν διαχρονικά και ζυγιστούν όλα μαζί συνιστούν πολύ σημαντικές απώλειες και αποδυναμώσεις δικαιωμάτων. Όλα τα τελευταία χρόνια η Άγκυρα επιδίδεται σε υβριδικές αλλά και κάθε είδους στρατιωτικές και διπλωματικές αναμετρήσεις, και συνολικά έχει κερδίσει πολλά στα περισσότερα θέατρα όπου επιχειρεί. Πρέπει κάποτε να το συνειδητοποιήσουμε, όπως και το ότι η αποτρεπτική μας ισχύς βασίζεται στην αποφασιστικότητα που επιδεικνύουμε τις κρίσιμες ώρες , κι αυτή κρίνεται από τον αντίπαλο, όχι από τα εγχώρια δελτία ειδήσεων.

Μήπως θα έπρεπεέπειτα από τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτονα προχωρήσουμε και σε μερικέςτμηματικές επεκτάσεις των χωρικών μας υδάτων;  

Πρέπει κατά τη γνώμη μου πρώτα να «ξετυφλωθούμε» στρατηγικά και να πιέσουμε (και μέσω Γαλλίας) την Αίγυπτο να προχωρήσει μαζί μας στην οριοθέτηση και του ανατολικού τμήματος (μέχρι τη Στρογγύλη): με συνεχιση των διαπραγματεύσεων ή με κοινή προσφυγή στη Χάγη (με «φιλικό» συνυποσχετικό). Εάν το Κάιρο δεν δεχθεί, σημαίνει ότι απλά σκοπεύει να οριοθετήσει την περιοχή αυτή σε βάρος μας με την Τουρκία, αφού πρώτα εξασφαλίσει από την τελευταία τα ανταλλάγματα που θεωρεί αρκετά. Θα ξυπνήσουμε φαίνεται ξανά ένα πρωινό με τουρκο-αιγυπτιακό μνημόνιο και τότε θα είναι αργά. Θυμίζω επίσης ότι η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει επέκταση των χωρικών υδάτων μας νότια της Κρήτης, αλλά τίποτε δεν έγινε. Προσωπικά θεωρώ αναγκαία και την επέκταση σε όλες τις μεσογειακές ακτές των ελληνικών νησιών (από την Κάσο μέχρι τη Στρογγύλη). Σε κάθε πάντως περιπτωση ο μεγάλος στόχος μας πρέπει να είναι η οριοθέτηση της ΑΟΖ μας με όλους τους γείτονες γιατί ως μείζον σου επιτρέπει με τον καθένα ξεχωριστά και το έλασσον: δηλ.εντεύθεν του ορίου διανοίγεται ένα μεγάλο φάσμα επιλογών για τις θαλάσσιες ζώνες που χρειάζεσαι.

 

Εκτιμάτε πως ενδεχόμενες αλλαγές προσώπων στο πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας (μια έξοδος του Ερντογάνθα μπορούσαν να έχουν θετικές επιπτώσεις στα ελληνοτουρκικά;  Ήμήπωςτο CHP και τα άλλα κόμματαθα ακολουθήσουν την ίδια πολιτική έναντι της Ελλάδας;

Αν αφαιρέσουμε τους λόγους υγείας, δεν βλέπω τόσο δεδομένη την προσεχή αποχώρηση του Ερντογάν από την πολιτική. Είναι ολοένα και περισσότερο παρορμητικός και αδίστακτος. Θα μετέλθει λογικά όλων των μέσων ( νόμιμων, οριακών αλλά και πλήρως σκοτεινών και παράνομων) για να επανεκλεγεί ή και να μην παραδώσει την εξουσία. Είναι ικανός να φτάσει προς τούτο και σε πολεμική σύρραξη, όχι απλά σε επεισόδιο, ακόμη και με την Κυπριακή Δημοκρατία ή και την Ελλάδα. Αλλά ακόμη κι αν προσεχώς αντικατασταθεί, έχει γαλουχήσει πολλές γενεές Τούρκων στο μεγαλοιδεατικό «μεγαλείο» του νεο-οθωμανισμού και της περιφερειακής «υπερδύναμης» Τουρκίας για να ξεχαστούν οι απόψεις του. Έχει εξάλλου ανταγωνιστεί ή και παρασύρει και τις άλλες πολιτικές δυνάμεις σε πλειοδοσία εθνικιστικής επιθετικότητας με συνέπεια να μην αναμένεται λογικά σημαντική απόκλιση από τις απόψεις του και μετά την έκλειψή του. ΗΠΑ και Ευρώπη θέλουν βέβαια να ελπίζουν ότι οι διάδοχοί του θα επαναφέρουν την Τουρκία στο δυτικό στρατόπεδο και γι αυτό πιθανότατα θα προβαίνουν σε πολλές παραχωρήσεις (ενδεχομένως και σε βάρος μας) προκειμένου να το πετύχουν, αλλά εις μάτην. Αυτό είναι και το θλιβερό μήνυμα της πρώτης τουλάχιστον φάσης της κρίσης των «δέκα πρέσβεων».

Καθηγ. Γιάννης Βαληνάκης

Πρόεδρος του Ευρωπαικού Κέντρου Αριστείας/ ΕΚΠΑ

πρ. υφυπουργός Εξωτερικών

Θα αφήνουμε την παράνομη Τουρκική αλιεία δίπλα στα νησιά μας ατιμώρητη;

Ανιχνέυσεις_ Valinakis 05.11.21
Είναι πραγματικά παντελώς ΑΚΑΤΑΝΟΗΤΗ  η στάση έγκριτων νομικών να ζητούν την επαναφορά στον Ποινικό μας Κώδικα των ελαφρύτερων και ουσιαστικά απαλλακτικών ποινών (που επί ΣΥΡΙΖΑ εισήχθησαν) για τους παράνομους Τούρκους αλιείς που αλωνίζουν απροκάλυπτα το Αιγαίο — ακόμη και έξω από τα παράλια των νησιών μας! Η έλλειψη οποιασδήποτε αντίδρασης οδηγεί σε «ξέφραγο αμπέλι» και ατιμωρησία. Είναι προσβλητική και εγγράφεται στην κλιμακούμενη και πολυδιάστατη τουρκική επιθετικότητα. Επιτέλους η κυβέρνηση έθεσε το θέμα διμερώς στην Άγκυρα. ΟΡΘΑ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΑΛΛΆ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΕΙ ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΠΕΡΑ!
Η αλιεία είναι αρμοδιότητα της ΕΕ και γι αυτό είναι και ευρωπαική υποχρέωση: αφενός να αποτραπεί αποτελεσματικά οποιαδήποτε τέτοια τουρκική αλιευτική δραστηριότητα και αφετέρου να ελέγχονται/ απομακρύνονται/συλλαμβάνονται (όπως προβλέπεται από την ΕΕ) και από την αρμόδια ευρωπαική υπηρεσία European Fisheries Control Agency  (https://www.efca.europa.eu/en) και την Ευρωπαική Ακτοφυλακή τα παρανομούντα αυτά τουρκικά αλιευτικά.

Είναι ζωτικής σημασίας να υπερασπιστούμε τα εθνικά συμφέροντα και δικαιώματα ΚΑΙ ΝΑ ΕΠΑΝΑΦΕΡΘΟΥΝ ΟΙ ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙΣΕΣ ΑΥΤΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΠΚ, ΟΠΩΣ ΚΙ ΕΚΕΙΝΕΣ ΠΕΡΙ ΔΙΑΚΙΝΔΥΝΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΡΗΝΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ! ΑΣ ΣΚΕΦΘΟΥΜΕ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΤΡΕΧΟΥΜΕ ΑΡΓΟΤΕΡΑ: Χρειαζόμαστε και εργαλεία αποτροπής επεισοδίων «τύπου Ιμίων» από προβοκάτορες Τούρκους «ιδιώτες» ανοίγοντας «έξυπνους» δρόμους (αντί για στρατικοποίηση των επεισοδίων).ΓΙΑΤΙ; Γιατί μπορ

εί αυτεπάγγελτα να παρέμβει ο αρμόδιος εισαγγελέας και να στοιχειοθετήσει αδικήματα κακουργηματικού χαρακτήρα, με άμεση συνέπεια την έκδοση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. ΜΟΝΟ ΟΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ «ΜΕ ΔΟΝΤΙΑ» ΘΑ ΑΠΟΤΡΕΨΟΥΝ ΤΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΣΥΝΟΡΙΑΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΠΟΥ ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ.

ΠΡΩΤΟΙ ΟΙ ΕΘΝΙΚΟΙ ΔΙΚΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΙΣ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΟΤΙ ΣΤΑ ΝΟΜΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ!
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να διαβάσουν περισσότερα στο βιβλίο μου «Η Ελλάς των τεσσάρων θαλασσών» (εκδ. Ι. Σιδέρη), όπως επίσης και για την «αποκλειστική ζώνη αλιείας Δωδεκανήσου» που κληρονομήσαμε από την ιταλοκρατία και την έχουμε …ξεχάσει).

“Για ποια AOZ μας μιλάμε, όταν ως κράτος «δεν την ξέρουμε» και δεν την υπερασπιζόμαστε όταν αμφισβητείται;” – Καθηγ. Γ. Βαληνάκης στο REAL FM 24.10.21

Η Ελλάδα υπογράφει σημαντικές συμφωνίες αλλά δυστυχώς δεν τις αξιοποιεί. Η κατά το διεθνές δίκαιο ΑΟΖ μας των 500.000 χλμ2 είναι το διακύβευμα και ο μετρήσιμος εθνικός στόχος. Αλλά πώς ανταποκρινόμαστε; Δεν τολμάμε κάν να αποτυπώσουμε σε χάρτη τι δικαιούμαστε/διεκδικούμε, κι αποκηρύσσουμε μάλιστα επίσημα τον χάρτη της Σεβίλης(της ΕΕ που το κάνει)! Κι ενώ με χίλια ζόρια πετύχαμε την έστω και τμηματική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο, δεν βλέπουμε ότι κινδυνεύουμε να ξημερώσουμε με τουρκοαιγυπτιακή συμφωνία ΑΟΖ όπως με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Επιπλέον, οι τουρκικές φρεγάτες εκδίωξαν (με την Ελλάδα σε «ψύχραιμη αδράνεια») ακόμη και το γαλλικό ερευνητικό σκάφος από την οριοθετημένη ΑΟΖ μας.
Πολλά όμορφα λόγια, ακόμη περισσότερες αναλύσεις για τα «αυστηρά μηνύματα» που στέλνουμε, αλλά χάνουμε καθημερινά έδαφος. Η επόμενη κρίση με την Τουρκία έρχεται και πρέπει να προληφθεί με ελληνικά κέρδη, όχι με υποχωρήσεις…
ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΕΠΑΝΕΓΚΛΩΒΙΣΤΟΥΜΕ ΣΕ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΘΕΣΗ.

“ΓΙΑΤΙ ΒΑΔΙΖΟΥΜΕ ΠΡΟΣ ΝΕΑ ΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ;” Ο Καθηγ. Γ. Βαληνάκης στο Open TV 24.10.21

Βαδίζουμε δυστυχώς προς νέα κρίση με την Τουρκία και επανεγκλωβισμό μας στο επικίνδυνο δίλημμα : ή αφήνουμε την Τουρκία να δρα επί του πεδίου (σε οριοθετημένη ΑΟΖ μας, όπως έγινε ξανά με το Nautical Geo) πονταροντας  σε απλές φραστικές καταδίκες, ή κλιμακώνουμε. Για να αποφύγουμε την παγίδευση αυτή που έρχεται, πρέπει να αναλάβουμε άμεσα συγκεκριμένες πρωτοβουλίες: διαβούλευση με την Γαλλία για κοινούς χειρισμούς,ξεκαθάρισμα των οριοθετήσεων με Αίγυπτο και Λιβύη με προσφυγή στη Χάγη, ξεκαθάρισμα των στόχων μας στην Αν. Μεσόγειο κλπ. Γιατί τελικά να ξοδεύουμε δισεκατομμύρια σε εξοπλισμούς όταν αποκηρύσσουμε τον χάρτη της Σεβίλης της ΑΟΖ μας έκτασης 500.000 χλμ2 και η φιλοδοξία μας περιορίζεται στα 6νμ από την Ρόδο;