ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών & Βουλευτής Δωδεκανήσου

Ομιλίες - Άρθρα - Συνεντεύξεις (2009 - ...)

Χαιρετισμός στην εκδήλωση του Ιδρύματος K. Adenauer και του LSE για το BREXIT, 2016-06-16

Σας καλωσορίζω κι εγώ εκ μέρους του Ε .Κ .Αριστείας Jean Monnet του ΕΚΠΑ.
Είμαστε -- για όσους δεν το γνωρίζουν -- ένα ερευνητικό και εκπαιδευτικό κέντρο τρεις φορές βραβευμένο από το ομώνυμο πρόγραμμα της Ευρωπ. Επιτροπής για τα ερευνητικά προγράμματά μας στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση και την συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΕ.
Είναι προφανές λοιπόν ότι ένα θέμα όπως της σημερινής εκδήλωσης, μάς ενδιαφέρει, και θα έπρεπε να ενδιαφέρει κάθε Έλληνα και Ελληνίδα.
Γι αυτό και ενώσαμε τις δυνάμεις μας με το Ίδρυμα Konrad Adenauer και τον Σύνδεσμο Αποφοίτων του LSE για να ετοιμάσουμε τη σημερινή συζήτηση μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικές οπτικές γωνιές αλλά και με μεγάλη εμπειρία στα ευρωπαϊκά πράγματα.
Η Μεγ. Βρετανία παραμένει μια ισχυρότατη δύναμη και όχι μόνο σε επίπεδο Ευρώπης. Μας συνδέουν πολλοί και στενοί δεσμοί, και υπήρξε παραδοσιακός μας σύμμαχος και εταίρος. Ως Ελλάδα που της οφείλει ιστορικά πολλά, θεωρούμε ότι έχει ακόμα πολλά να προσφέρει στην Ευρώπη. Χωρίς το Η.Β η Ευρώπη θα ήταν σίγουρα μικρότερη και λιγότερο ισχυρή.
Όμως οι τελευταίες και κυλιόμενες δημοσκοπήσεις αποπνέουν βαθειά ανησυχία. Αν υπερισχύσει το Bremain, τότε τα πράγματα θα είναι ήρεμα. Αν όμως συμβεί το αντίθετο, θα δούμε πιθανότατα κάθε είδους αναταράξεις και αβεβαιότητα σε όλη την Ευρώπη.
Όσοι γνωρίζουν την βρετανική ιστορία και ψυχοσύνθεση ξέρουν πόσο προβληματική ήταν συχνά για πολλούς Βρετανούς η σχέση με τις Βρυξέλλες και τι σημαίνει η ευκαιρία που προσφέρθηκε να εκφραστεί αυτή η καχυποψία.

Σε περίπτωση αρνητικού αποτελέσματος η ευρωπαϊκή ενοποίηση θα γνωρίσει πιθανότατα τις πιο δύσκολες μέρες της ιστορίας της. Η είσοδος σε ¨αχαρτογράφητα ύδατα¨ θα είναι άλλωστε από τα μεγαλύτερα μειονεκτήματα ενός Brexit. Η Ευρώπη θα χρειαστεί πραγματικούς ηγέτες για να ξεπεράσει την κρίση.
-Ποιες θα είναι οι επιλογές των νικητών ως προς την διαδικασία και το ίδιο το σχέδιο που θα ακολουθηθεί;
-Πως θα αντιδράσει η ΕΕ και τι πρωτοβουλίες θα μπορέσει να πάρει υπό τις δύσκολες σημερινές συνθήκες;
-Πως θα αποθαρρύνει παρόμοιες με το Brexit κινήσεις;
-Πόσα χρόνια θα χρειαστούν για να υπάρξει μια νέα ισορροπία;

Οι περισσότεροι αναλυτές βλέπουν

-χρηματιστήρια να χοροπηδούν (τον πρώτο τουλάχιστον καιρό)
-κεντρόφυγες πολιτικές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη που θα ενισχυθούν και πλέον θα επικαλούνται ένα πραγματικό και όχι θεωρητικό προηγούμενο
-ανακατανομή της ισχύος μέσα στην ΕΕ
-επιπτώσεις διαφόρων μεγεθών για όλα τα κ- μ.
Ειδικά για την Ελλάδα θα υπάρχουν σίγουρα και άλλες, ιδιαίτερες συνέπειες:
Σε μια ΕΕ βυθισμένη στα νέα προβλήματα, θα προκύψουν νέες προτεραιότητες και το ενδιαφέρον για την Ελλάδα θα είναι λογικά μικρότερο.
Όταν εξάλλου το ταμπού της εξόδου μιας χώρας από την ΕΕ θα έχει σπάσει κάθε έξοδος χώρας γίνεται πιο εύκολη… Το Brexit δεν θα είναι κατά συνέπεια τόσο δύσκολο και απρόβλεπτο όπως ήταν το καλοκαίρι 2015. Εξάλλου, θα εκδηλωθούν από πολλές και διαφορετικές πλευρές αλυσιδωτές αντιδράσεις, και ουδείς μπορεί να προβλέψει που θα οδηγηθεί η ΕΕ μέσα από την ανοιχτή πλέον σύγκρουση κεντρόφυγων και κεντρομόλων δυνάμεων στη Γηραιά Ήπειρο.
Σημαντικότατο θέμα για την Ελλάδα θα είναι και η φημολογούμενη απάντηση του γαλλογερμανικού άξονα στο σενάριο της βρετανικής εξόδου. Η επιλογή για "περισσότερη Ευρώπη" ήταν διαχρονικά η σταθερή ελληνική προτίμηση. Αλλά είναι άραγε η παλιά η συνταγή η πιο κατάλληλη; Και τι θα συνεπάγεται μια τυχόν γαλλογερμανική προτροπή για " ευρωπαϊκή φυγή προς τα εμπρός" για την Ελλάδα; Μπορεί η χώρα μας να κρατηθεί θεσμικά στον πυρήνα της Ευρώπη; Θα θέλει ο ελληνικός λαός, όταν σήμερα διακατέχεται από εντονότατη ευρώκαχυποψία;
Τα δημοψηφίσματα για εξαιρετικά περίπλοκα ζητήματα είναι συνήθως μια ριψοκίνδυνη πρακτική ιδίως όταν δεν επιβάλλονται από το Σύνταγμα και προκηρύσσονται ουσιαστικά για εσωτερικούς λόγους. Και δεν έχουν απαραίτητα και τη δημοκρατικότητα που συνήθως τους αποδίδεται, όταν οι σχετικές αναλύσεις επιμένουν ότι συνήθως για άλλα ερωτώνται οι ψηφοφόροι και σε άλλα απαντούν…
Δυστυχώς, στην περίπτωση της Βρετανίας τυχόν ψήφος υπέρ του Brexit θα είναι αμετάκλητη. Δεν θα υπάρχει η δυνατότητα το ¨ Όχι¨ να γίνει με κυβερνητική απόφαση ¨Ναι¨ , όπως έγινε στην Ελλάδα πριν ένα περίπου χρόνο...

Συνέδριο Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας Jean Monnet
Αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα


Εισήγηση καθηγητή Γιάννη Βαληνάκη
Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας Jean Monnet
πρ. Υφυπουργός Εξωτερικών

Κύριοι Υπουργοί και βουλευτές,
Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι από την Ελλάδα και το εξωτερικό
Αγαπητοί φίλοι,
Κυρίες και Κύριοι,


Με μεγάλη χαρά σας καλωσορίζω στο Συνέδριο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας Jean Monnet του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με την ΕΠΕΕΣ. Σας ευχαριστούμε όλους θερμά για την τιμητική παρουσία σας. Ευχαριστούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθώς και το Ίδρυμα Μποδοσάκη για τη στήριξή τους.
Εδώ και αρκετά χρόνια, το Κέντρο μας αποσκοπεί στην προώθηση της έρευνας, της διδασκαλίας και της ενημέρωσης στα ευρωπαϊκά θέματα και εξετάζει τη θέση της Ελλάδας μέσα στο ευρωπαϊκό περιβάλλον. Με το Πρόγραμμα «Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση», που υλοποιούμε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επιζητούμε και την αναθέρμανση του ακαδημαϊκού και δημόσιου διαλόγου στον τομέα της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό η ελληνική διακυβέρνηση και η ελληνική κρίση από το 2010 αποτελούν χωρίς αμφιβολία, αντικείμενο εκτεταμένων συζητήσεων και αντιπαραθέσεων τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Ξεκινήσαμε πριν ενάμιση χρόνο, και παρόλο που συχνά αισθανθήκαμε ότι ματαιοπονούμε, το εθνικό σχέδιο αποτελεί ακόμα ζητούμενο και τα βασικά προβλήματα είναι πάντα μπροστά μας
Η συμμετοχή ήταν πολύπλευρη τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό: πανεπιστημιακοί και ερευνητές, εμπειρογνώμονες (άνθρωποι της αγοράς και της πράξης), πολιτικοί, νέοι ερευνητές και φοιτητές καθώς και η Κοινωνία των Πολιτών (ΜΚΟ). Με τη βοήθεια των ερευνητών του Κέντρου – και τους ευχαριστούμε εδώ δημόσια γι αυτό – καταγράψαμε όσες περισσότερες απόψεις εντοπίσαμε. Στη συνέχεια οι τρεις μας προχωρήσαμε σε μια πρώτη αξιολόγηση και σύνθεση. Φυσικά εμπεριέχει την προσωπική γωνία ενατένισης καθενός από μας.
Σήμερα, σας καλέσαμε εδώ για να διευρύνουμε περισσότερο τον ορίζοντα μας με νέες απόψεις, κριτική και διάλογο. Σας ζητάμε, εφόσον το επιθυμείτε κι εσείς, να εμπλουτίσετε την φιλόδοξη αυτή προσπάθεια, και να μας στείλετε στοχευμένες, τεκμηριωμένες και ρεαλιστικές προτάσεις. Στο τελικό κείμενο θα αναφερθεί φυσικά η συμμετοχή σας (ανάλογα με το είδος της) και βέβαια θα διευκρινίσουμε ότι κανείς δεν δεσμεύεται από την τελική σύνθεση που θα παρουσιαστεί.
Καίριας σημασίας για μας ήταν ο πολιτικός ρεαλισμός. Δεν αρκεί να προτείνουμε βαθειές τομές και μεταρρυθμίσεις – που σίγουρα είναι απόλυτα αναγκαίες στον τόπο μας. Οφείλουμε να εξηγήσουμε πως μετά από δεκαετίες δημοσίου διαλόγου και τρία χρόνια μέσα στο Μνημόνιο, πχ για την έκταση του δημοσίου τομέα, για τις αποκρατικοποιήσεις και για τη φοροδιαφυγή, συνεχίζουμε τη διαβούλευση. Κάτι βαθύτερο πρέπει να υπάρχει κι αν δεν κάνουμε σωστή διάγνωση δεν θα βρούμε και την δέουσα θεραπεία. Δώσαμε στο πλαίσιο αυτό έμφαση στις χρόνιες αδυναμίες του ελληνικού συστήματος διακυβέρνησης και λειτουργίας, όσον αφορά στο κράτος, το πολιτικό σύστημα, στη δημόσια διοίκηση, αλλά και στις βαθύτερες εκείνες δυνάμεις της ελληνικής κατακερματισμένης κοινωνίας που μάχονται λυσσαλέα κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια και καταφέρνουν να την «νερώνουν» ή και να την εξουδετερώνουν πλήρως. Η χώρα μας βασανίζεται σκληρά επί τρία χρόνια και είναι πλέον μάλλον κοινή παραδοχή ότι τα Μνημόνια – παρά τη χρησιμότητα ορισμένων τμημάτων τους – όχι μόνο δεν έλυσαν τα ελληνικά προβλήματα και δεν έβγαλαν τη χώρα από την κρίση, αλλά και χειροτέρευσαν σε πολλούς τομείς την προϋπάρχουσα κατάσταση. (Θα δούμε και θα εξηγήσουμε σε λίγο γιατί και πως). Είναι λοιπόν αναγκαίο να εκπονηθεί ένα εθνικό σχέδιο, που βέβαια δεν μπορεί να εξαφανίσει τα Μνημόνια, μπορεί όμως να τα εμπλουτίσει και να τα αλλάξει, υπό το φως της μέχρι σήμερα εμπειρίας, της ευρωπαϊκής κινητικότητας, υπό την πίεση μιας κοινωνίας που δεν αντέχει άλλο, και με τη βοήθεια και τον πατριωτισμό όλων μας. Στο χρέος αυτό οφείλουμε ως Πανεπιστημιακοί να προχωρήσουμε περισσότερο από το να μελετούμε και να προτείνουμε αποσπασματικά, εδώ κι εκεί, στα διάφορα «μετερίζια» των ΜΜΕ, ο καθένας με τις ιδέες του.
Οφείλουμε, πιστεύουμε, μακριά από προσωπικούς ή κομματικούς εγωισμούς, να ενώσουμε τις δυνάμεις μας γι αυτό τον σκοπό. Ίσως γι αυτό οι αδυναμίες που έχουν αναδειχθεί και συζητούνται σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης, δεν έχουν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μέχρι σήμερα και η χώρα μας κατρακυλά συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Η ελληνική κρίση δεν είναι λοιπόν μόνο οικονομική και χρειάζεται γι αυτό μια νέα και ολοκληρωμένη προσέγγιση.
Θέλω επίσης να τονίσω πόση σημασία αποδώσαμε όχι απλά στα γενικά και μακροπρόθεσμα αλλά στο πως η πολυπόθητη επανεκκίνηση θα ξεκινήσει γρήγορα με την αξιοποίηση των πραγματικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων μας και όχι αεροβατώντας ότι θα γίνουμε η Silicon Valley της Ευρώπης. Ο Τουρισμός για παράδειγμα έχει ρεαλιστικές προοπτικές άμεσης απόδοσης. Θα συζητήσουμε ποιοι ακριβώς φορείς μπορούν να βοηθήσουν.
Με αυτούς τους στόχους και με αυτές τις σκέψεις, σας καλέσαμε σήμερα εδώ, προκειμένου να συνεργαστούμε ενεργά, να συντονίσουμε τις προσπάθειες μας καθώς μαζί μπορούμε σίγουρα καλύτερα. Και το οφείλουμε ως πανεπιστημιακή κοινότητα στο δημόσιο διάλογο, στους φοιτητές μας και στη χώρα μας τελικά.

Σας ευχαριστώ πολύ
 
Γερμανική Σχολή
 
GRIECHENLAND UND DIE KRISE

Die Rede von Prof.Yannis Valinakis

GRIECHENLAND UND SEINE NACHBARN
Griechenland hat in den letzten Jahrzehnten aussenpolitisch eine konstruktive, manchmal sogar eine führende Rolle in Südosteuropa gespielt. Der Ziel der griechischen Regierungen ist es gewesen, in der ganzen Region gutnachbarliche, von aktiver Zusammenarbeit geprägte Beziehungen herzustellen und als Anreiz dafür die EU- Perspektive zu nützen. Das gilt insbesondere für die Türkei, die in Griechenland traditionell als die grösste Sicherheitsbedrohung angesehen wird.
Kern der griechischen Politik ist, ganz Südosteuropa zu einer " europäischen Nachbarschaft" zu machen, das heisst zu einer Region die dem Rest Europas gleicht -- ein Raum wo Frieden, Demokratie und Wohlstand herrschen, und wo -- und das betrifft die Türkei, Militärische mitteln gegenüber Nachbarstaaten einfach undenkbar sind.
BALKAN
Griechenland hat in Südosteuropa seit der 70er Jahre viele Formen von bilateraler und multilateraler, politischer oder wirtschaftlicher Zusammenarbeit entwickelt, und somit seine geopolitische Rolle gestärkt.
Nach dem Ende des Kommunismus hat Athen als strategischen Ziel die europäisierung seiner Nachbarschaft nachdrücklich gefolgt, und deswegen eine führende Rolle für die europäische Integration Sloweniens, Zyperns (2004), Bulgariens, Rumäniens (2007) und Kroatiens(2013) gespielt.
So etwas passiert natürlich nicht von allein. Diese Nachbarn haben die Beitrittsvoraussetzungen voll erfüllt.
Nach der griechischen und europäischen Krise von 2010 könnten der Westbalkanpolitik schwere Zeiten bevorstehen. In den EU- Hauptstädten herrscht seit einiger Zeit Unsicherheit, wenn nicht Opposition gegenüber neue Erweiterungsschritte. Auch in Südosteuropa ist der Europa-Realismus gegenüber der Europa- Begeisterung auf dem Vormarsch.
EJRM
Die Beziehungen zur « Ehemaligen Jugoslawischen Republik Mazedonien »sind problematisch, seitdem diese Republik ihre Unabhängigkeit erklärt hat.
Sie wurde nach griechischem Druck durch die VN Sicherheits Rat Resolutionen unter diesen vorläufigen Namen anerkannt , bis Verhandlungen mit Athen unter der Vermittlung des Sonderbeauftragten Mathew Nimetz über ihren Namen zu einer Einigung geführt haben.
Unter Verletzung dieser VN- Resolutionen bemüht sich Skopje jedoch, im internationalen Verkehr unter der eigenen Version ihres Namens , d.h.als "Republik Mazedonien " anerkannt zu werden, und feindliche Propaganda gegen Griechenlands eigene mazedonische Identität zu betreiben.
Im Lauf der Zeit und durch den häufigen Gebrauch des abgekürzten Namens " Mazedonien" durch die Massenmedien hat die Anzahl der Staaten, die Skopje unter der Kurzfassung ihres Namens anerkannt haben, zugenommen.
Die offene Namensfrage stellt seit dem NATO- Gipfel in 2008 unter anderem ein Hindernis auf dem Weg in die euroatlantische Institutionen dar.
Die Lösung kann nur in einem zusammengesetzten Namen mit einem geographischen Zusatz liegen, der Skopje daran hindert, die mazedonische Identität zu monopolisieren.
DIE TURKEI
Die Türkei steht seit der Zypernkrise von 1974 im Zentrum der griechischen Aussen- und Verteidigungspolitik. Die türkische Invasion und nachfolgende Besetzung des nördlichen Teils von Zypern war für Griechenland eine hochtraumatische Erfahrung, aber auch ein Ansporn zu neuem Denken in seiner Sicherheitspolitik. Die " türkische Bedrohung" entstand,
• -- erstens, weil von einem NATO- Mitglied militärische Mittel gegen einer zu 80% von Griechen bewohnten Republik eingesetzt wurden, und ,
• -- zweitens, wegen der zahlreicher aggressiven türkischen Erklärungen, militärische Gewalt gegen griechische Inseln einzusetzen.
Die Türkei hat in einer Entschliessung des Parlaments ausdrücklich damit gedroht, sie werde die Ausdehnung des griechischen Küstenmeers von sechs auf zwölf Seemeilen als “casus belli“ betrachten. Unter Berufung auf das Seerechtübereinkommen der VN hat sich Griechenland den türkischen Anspruchen auf den Festlandsockel der östlichen griechiscen Inseln mit Erfolg widersetzt.
Hintergrund dieses Streits ist, dass von den insgesamt 3.000 Ägäischen Inseln, gehören nur zwei der Türkei, die einer der wenigen Staaten ist, die das VN Seerechtsübereinkommen nicht unterzeichnet haben. Trotzdem versucht Ankara, dauernd, und das auch mit militärischen Mitteln, Anspruch auf die östliche Hälfte des Meeresbodens und einige unbewohnte griechische Kleininsel und Felsen zu erheben.
Diese Bestrebungen haben die beiden Nachbarstaaten bereits an den Rand des Krieges gebracht, als während der Imia- Krise von 1996, eine türkische Kommandoeinheit auf einer griechischen Insel landete.
Athen erwartet von der Europäisierung der Türkei , dass diese zu einem «Soft Power» Nachbarn wird, der sich auf diplomatische Instrumente statt auf militärische Macht konzentriert. Das setzt eine kontinuierliche Annäherung an europäische Standards voraus, und würde deswegen eine echte Veränderung der türkischen Griechenlandpolitik erlauben.
Trotz der aktiven griechischen Stützung der europäischen Perspektive der Türkei, konnte aber kein wiklicher Durchbruch in den politischen Beziehungen erzielt werden. Verschiedene Vorfälle besonders in Luftraum können mit einem Schlag zur Eskalation der Spannungen führen.
Die Annaherung zwischen beiden Staaten bleibt daher fragil und der EU-Beitritt der Türkei unsicher.
DIE AUSWIRKUNGEN DE KRISE
Griechenlands Image, sein Ansehen und seine Glaubwürdigkeit haben durch die Finanzkrise stark gelitten. Das hat seinen Einfluss innerhalb der EU, aber auch bei seinen Nachbarn gemindert. Griechenland braucht deswegen dringlich ein neues Denken in seiner Europa- und Aussenpolitik.
Viel mehr zu tun gibt es auch aber im Inneren, wo die politische und wirtschaftliche Lähmung aus der verlängerten Instabilität, dem blinden sozialen Zorn und den administrativen Schwerfälligkeiten, gravierende Folgen fur Griechenlands Zukunft haben kann.
Die wachsende Kluft zwischen denen, die an die europäische Zukunft des Landes glauben, und jenen, die Europa die Schuld für die missliche Lage des Landes geben, ist gefährlich und zwecklos. Die Art wie sich Griechenland auf diese Fragen einstellt, wird seine Einflussmöglichkeiten in Europa und seine Nachbarschaft bestimmen.